Achtergrond Trumps muur

Wat Trumps muur zou doen met de flora en fauna

Met zijn ‘big beautiful wall’ aan de grens met Mexico wil Trump migranten buiten de deur houden. Maar als de Amerikaanse president zijn droom realiseert, kunnen ook jaguars, zwarte beren en andere wilde dieren het land niet meer in.

Prototype van Trumps muur in San Diego. Beeld Getty Images

Het is een van zijn meest omstreden verkiezingsbeloften: de ruim drieduizend kilometer lange muur die president Donald Trump zegt te gaan bouwen aan de zuidgrens van de Verenigde Staten. Met de muur wil Trump illegale immigratie en drugshandel terugdringen. In zijn eigen woorden: ‘het wordt een ondoordringbare, fysieke, hoge, machtige, prachtige muur’.

Nog los van de economische en maatschappelijke gevolgen: Trumps plannen kunnen weleens een ramp betekenen voor het dierenleven in de regio. In het grensgebied tussen Mexico en de VS – waar nu overigens ook al bijna over duizend kilometer aan hekken en prikkeldraad staat – leven zeldzame dieren als poema’s, zwarte beren, pardelkatten en dikhoornschapen. Het gebied kent weinig bewoning, versnippering of andere verstoring door de mens. Delen ervan vormen een unieke woestijnhabitat, waar dieren en planten leven die nergens anders voorkomen.

Het hek langs de grens in de Sonorawoestijn in Arizona. Beeld Getty Images

‘Juist daarom heeft zo’n muur enorme impact’, zegt onderzoeker Steven Declerck van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW). ‘Om te beginnen de bouw: die betekent dat men wegen aanlegt, grensposten opzet. Dagelijks reizen arbeiders en grensbewakers naar de bouwplaats. Die gooien afval weg, veroorzaken geluidshinder en lichtvervuiling en pompen schaars water op. Kortom: over de hele zone zal, dwars door wat nu een rustgebied is, een lint van constructie, ontwikkeling en drukte komen.’

Dierenwereld

Wat gebeurt er met de dierenwereld als de muur eenmaal staat? ‘Hetzelfde als wanneer we een muur dwars door Amsterdam zouden bouwen’, zegt Herbert Prins, hoogleraar ecologie aan Wageningen Universiteit. ‘Een beest aan de ene kant van die muur kan niet meer naar de andere kant komen. Ligt zijn leefgebied daar, dan heeft hij pech, behalve als hij kan vliegen.’

Maar, voegt Prins eraan toe, het is de vraag of dat een probleem is. ‘Op individueel niveau is het natuurlijk vervelend voor zo’n dier. Of het slecht is voor de populatie, hang ervan af; veel soorten, zoals slangen en muisachtigen, kunnen zich prima redden aan beide zijden van de muur. Het gaat pas mis als een diersoort om andere redenen al bedreigd is. Dan is zo’n muur een extra factor die het voortbestaan in gevaar brengt.’

Helaas is het voor veel dieren nu al niet makkelijk overleven in het droge, dorre grensgebied tussen Mexico en de VS. Populaties zijn dungezaaid en de soorten die er leven, moeten grote afstanden afleggen om aan voedsel, water of een partner te komen. ‘Trek je een muur op, dan worden die afstanden nog veel groter’, zegt NIOO-onderzoeker Declerck. ‘Bovendien overleven sommige populaties van dieren juist dankzij hun contact met soortgenoten aan de andere kant van de landsgrens.’

Bedreigde soorten

In het gebied waar de Trump-muur moet komen, leven tientallen bedreigde soorten, signaleerden Amerikaanse onderzoekers al in 2011. Zo woont in de VS een kleine populatie jaguars die waarschijnlijk alleen kan overleven als ze in contact blijft met Mexicaanse soortgenoten. Declerck: ‘Bouwt Trump zijn muur, dan sterft de jaguar in de Verenigde Staten vrijwel zeker uit. En een muur maakt het onmogelijk dat jaguars uit Mexico naar het gebied trekken om het in te nemen.’

Zijn Wageningse collega Prins is minder bezorgd dat daadwerkelijk soorten verdwijnen. ‘In Amerika is de wetgeving op dit punt veel strenger dan in Europa. Is een diersoort bedreigd, dan moet de regering alles uit de kast halen om uitsterven te voorkomen. Dat kan gelukkig ook. Zet bijvoorbeeld af en toe een paar dieren uit aan de overkant van de grens. Of leg wildtunnels aan onder de muur. Daar kan geen Mexicaan doorheen, maar padden en poema’s wel.’

Prototype van Trumps muur in San Diego. Beeld Getty Images

Uit ervaringen elders in de wereld blijkt dat het wildleven dankzij een door mensen gemaakte afscheiding ook juist kan opbloeien. Toch is de kans daarop in het geval van Trumps muur gering, benadrukken beide wetenschappers. ‘In die gevallen gaat het om een brede strook natuur waar jarenlang geen mens te bekennen is’, zegt Declerck. ‘Trumps muur is precies dat: alleen een muur.’

Kan het Amerikaanse project niet juist bijdragen aan het ontstaan van nieuwe soorten, zoals optimisten beweren? Declerck: ‘Soortvorming ontstaat inderdaad vaak wanneer populaties van diersoorten lang van elkaar gescheiden raken. Maar dat is een proces van vele duizenden tot miljoenen jaren. Te denken dat de muur van Trump om die reden een positieve invloed zal hebben op de biodiversiteit, is wel erg naïef.’

Tussen Noord- en Zuid-Korea bloeit het dierenleven op

Op sommige plaatsen zijn kunstmatige afrasteringen juist goed voor het dierenleven. In het Beierse Woud langs de grens tussen Duitsland en Tsjechië bijvoorbeeld hebben de lynx en de wolf zich staande gehouden dankzij het IJzeren Gordijn. En het grensgebied tussen Noord- en Zuid-Korea is een oase geworden van ongerepte natuur. Hoe kan dat?

In tegenstelling tot de muur van Trump is het gebied tussen de twee Korea’s een gedemilitariseerde zone, een kilometers breed gebied, waar jarenlang geen mens is geweest. Dat geldt ook voor de strook land die tot 1990 het IJzeren Gordijn markeerde. 

De wolven daar overleefden niet dankzij de afrastering, maar doordat menselijke activiteiten zoals landbouw, jacht, wegenaanleg en stedenbouw er wegbleven. Zo kan na verloop van tijd een ongerept natuurgebied ontstaan, waar bedreigde diersoorten alle ruimte krijgen om zich te herstellen.

Muren zonder zo’n brede grensstrook, zoals de ruim 700 kilometer lange afrastering tussen Israël en de Palestijnse gebieden, brengen het ecosysteem juist grote schade toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.