Wat moet er gebeuren met de zorg?

De miljarden die omgaan in de zorg zijn een heet hangijzer in de verkiezingscampagne. Moet er meer bij of juist niet? Moet het eigen risico worden afgeschaft of juist niet? Twee alledaagse voorbeelden over de kosten van de zorg.

'Natuurlijk kost onderzoek om kanker te bestrijden veel geld, maar moet er ook veel aan verdiend worden?' Beeld Marcel Wogram

Voorbeeld 1: 'De kosten vallen in het niet bij het geluk dat ik nog leef'

Marjolijn Pollen (61) uit Amsterdam

Zorg: behandelingen voor uitgezaaide borstkanker

Negen jaar geleden kreeg Marjolijn Pollen de diagnose borstkanker. Na een operatie en chemotherapie werd ze 'schoon' verklaard. In oktober 2014 bleek dat de ziekte was teruggekeerd en naar drie organen was uitgezaaid. Ze volgt nu een chemokuur.

'Dat is niet niks.' Marjolijn Pollen bladert door de declaraties van de afgelopen twee jaar die ze op verzoek van de Volkskrant bij haar zorgverzekeraar heeft opgevraagd. Het zijn 41 hagelwitte A4'tjes met in totaal 649 declaraties voor de behandeling van uitgezaaide borstkanker in longen, lever en botten. Van thuiszorg à 52,20 euro tot een dag chemotherapie à 4.415,66 euro. Maar ook een pleister van 2,29 euro staat vermeld. Dat alles voor een totaalbedrag van 223 duizend euro.

Pollen ziet de rekeningen voor het eerst. De optelsom doet haar niet zo veel. 'Ik denk niet: sla maar een kuurtje over. Ik volg het advies van mijn oncoloog. De inzet is: overleven. Zodra je weer de medische molen in moet, is het laatste wat je denkt: hoe duur zou het zijn? Alle kosten vallen in het niet bij het geluk dat ik nog leef.'

Wel schrikt ze van de prijs van een chemokuur. 'Tijdens een dagopname krijg je via een infuus een zakje vloeistof toegediend: ruim vierduizend euro. Een gigantisch bedrag. Kan het niet goedkoper, farmaceutische industrie? Natuurlijk kost onderzoek om kanker te bestrijden veel geld, maar moet er ook veel aan verdiend worden?'

Pollen vindt dat ziekenhuizen transparanter mogen zijn over de kosten. 'Bij de bakker weet ik precies wat een brood kost, in een restaurant lees ik op de kaart de prijs van elk gerecht. Het is raar dat we niet te zien krijgen hoe duur een medische behandeling is. Eigenlijk zou iedereen die gebruikmaakt van de zorg een kopie moeten krijgen van elke rekening. Nu gaat die direct naar de zorgverzekeraar en heb je geen idee van de kosten. Het is goed te beseffen dat we in een ontwikkeld land leven met een ruimhartige gezondheidszorg.'

Marjolijn Pollen over kosten van de zorg

'Ik vind dat het eigen risico afgeschaft moet worden. Veel mensen met vage klachten gaan niet naar de huisarts omdat ze bang zijn dat het geld gaat kosten. Dat zie en hoor ik om mij heen. Op de langere termijn leidt dat tot hogere kosten. Kanker is volksziekte nummer één. Er moet meer aan preventie worden gedaan om de zorgkosten te drukken. Gezond voedsel in schoolkantines, voorlichting over gezonde voeding, biologische voeding goedkoper maken en werkgevers moeten werknemers helpen bij stressreductie.'

Alles uit de pot of ieder voor zich?

Er valt veel te kiezen op 15 maart. Lees hier deel 2 van een serie over de verkiezingen: wat willen partijen met de zorg?

Haar medische behandelingen worden door de zorgverzekeraar vergoed. Het eigen risico (385 euro) kan ze in de negen jaar die ze in behandeling is voor kanker, opbrengen, zegt ze. Als manager in het middelbaar onderwijs heeft ze altijd een goed salaris gehad. Maar er komen nog veel extra uitgaven bij van maandelijks enkele honderden euro's, die ze uit eigen zak moet betalen. Zo gebruikt Pollen cannabisolie om de pijnlijke, allergische reactie op de chemokuur te dempen. En supplementen om haar immuunsysteem te versterken. Middelen buiten de reguliere zorg die niet worden vergoed, maar haar wel behulpzaam zijn. 'De olie maakt de chemokuur draaglijker en bovendien slaap ik er beter door.'

Andere uitgaven voor eigen rekening zijn parkeerkosten bij het ziekenhuis, de eigen bijdrage voor een pruik en de compleet nieuwe garderobe die ze heeft moeten aanschaffen omdat ze door haar ziekte vele kilo's is kwijtgeraakt. En, iets wat vaak over het hoofd wordt gezien: haar uitgaven aan dagelijkse boodschappen is 'verdubbeld' omdat ze de mantelzorgers en het vele welkome bezoek aan huis niet op een houtje kan laten bijten.

Sinds vier maanden is Pollen arbeidsongeschikt en ontvangt ze een WIA-uitkering. 'Ik moet nu op de centen letten, maar vergeleken bij ernstig zieken met een laag inkomen heb ik het goed.'

Voorbeeld 2: 'De politiek wil dat je alle zorg zelf doet en ook nog werkt'

Patricia van de Lagemaat (36) uit Tiel

Zorg meervoudig gehandicapte zoon

Patricia van de Lagemaat heeft twee meervoudig beperkte zoons van 9 en 14 jaar. De oudste woont in een beschermde woongroep en is elk weekend thuis. Voor de jongste, Abel, heeft ze een persoonsgebonden budget (pgb) waaruit ze alle zorg voor hem moet bekostigen.

Tot in detail weet Van de Lagemaat hoeveel euro's er omgaan in de zorg voor haar 9-jarige zoon Abel. Naast moeder is ze immers ook zijn (financieel) manager. De eer of het lot van elke houder van een persoonsgebonden budget. Voor Abel is er maandelijks 1.126 euro door de gemeente vergoede zorg. Daar komen nog rond de 500 euro bij aan kosten die de alleenstaande moeder zelf moet opbrengen.

Patricia van de Lagemaat over kosten van de zorg

'De stijgende ziektekosten kunnen gereduceerd worden door de bureaucratie terug te dringen. Minder mensen op kantoor, meer op de werkvloer. Ook ben ik voor duidelijke criteria welke operaties nodig zijn en vergoed moeten worden en welke niet, zoals maagverkleiningen voor obesitas zonder medische oorzaak. Het eigen risico mag worden afgeschaft voor mensen met een beperking. Zij hebben levenslang, dus elk jaar die kosten. Het pgb mag behouden worden want is veel goedkoper dan hulp via een zorginstelling.'

Abel vermaakt zich stilletjes op de bank met een computerspel, terwijl zijn moeder aan de eettafel haar laptop openslaat om de ins en outs van zijn pgb uit de doeken te doen. Vanuit haar ooghoeken houdt Patricia haar zoon in de gaten. Op deze doordeweekse ochtend hoort Abel op school te zitten, maar het ging niet meer in zijn klas in het speciaal onderwijs. De intensieve begeleiding die hij nodig heeft, kon niet worden geboden. De hoop is gevestigd op een school die daar wel toe in staat is.

Abel heeft door een veelvoud aan beperkingen vrijwel continue zorg en toezicht nodig. Zo voelt hij vrijwel geen pijn. Dat betekent dat hij zonder een kick te geven op een hete radiator kan gaan zitten waardoor hij brandwonden kan oplopen. Hij heeft weleens dagen doorgelopen met een gebroken enkel. Ook voelt hij niet wanneer hij honger of dorst heeft en wanneer zijn blaas vol is. Om uitdroging en infecties te voorkomen, heeft hij dagelijks iemand nodig die hem op gezette tijden te drinken geeft en naar het toilet laat gaan. Bij elke handeling, van aankleden tot tandenpoetsen, heeft hij hulp nodig. Daarnaast is hij door zijn autisme snel overprikkeld en in paniek.

Patricia van de Lagemaat en haar zoon Abel, die door een veelvoud aan beperkingen vrijwel continue zorg en toezicht nodig heeft. Beeld Marcel Wogram

Voor de decentralisatie twee jaar geleden kreeg Patricia ruim het dubbele aan pgb voor haar zoon (27.876 euro per jaar; oftewel 2.323 euro per maand). Daaruit betaalde ze drie professionele zorgverleners die dagelijks over de vloer kwamen voor het spoelen van Abels traag werkende darmen, voor psychomotorische therapie en voor psychiatrische begeleiding. Doordat het maximale uurtarief dat wordt vergoed is verlaagd tot 20 euro bruto inclusief reiskosten(ook voor professionals die geen zzp'er zijn), kan ze deze hulpverleners niet meer inhuren. Nu doet ze bijna alles zelf.

Het betekent dat ze haar werk als webredacteur voor diverse organisaties als Lotje&co, een platform voor naasten van zorgintensieve kinderen, nu op gestolen momenten overdag, in de avond- en soms nachturen doet. Aan haar eettafel. Want buitenshuis werken is onmogelijk. De 5 uur per week die zij zichzelf mag betalen uit het persoonsgebonden budget is te weinig om van rond te komen. 'Mijn baan is mijn lijntje met de buitenwereld, ik zou niet zonder kunnen. Ik vind het belangrijk en fijn om te werken en mijn eigen geld te verdienen. Maar door de huidige situatie wordt het bijna onmogelijk gemaakt. Ik zorg met veel liefde voor mijn prachtige kinderen. Maar de politiek verwacht dat je én mantelzorg doet én de professionele zorg organiseert én werkt. Ze gaat voorbij aan wat deze ouders aankunnen.'

Eigen risico schrappen kost 4,5 miljard euro

Afschaffing, verlaging of behoud van het huidige eigen risico in de zorg (385 euro) is in de verkiezingscampagne het symbool geworden voor de discussie over de stijgende kosten van de gezondheidszorg. In de twee grote verkiezingsdebatten op televisie kruisten lijsttrekkers de degens hierover. 'Een boete op ziek zijn', zei Roemer (SP). 'Hoe wordt het betaald? Door de belasting omhoog te doen', stelde Buma (CDA) daartegenover.

Schrappen van het eigen risico kost 4,5 miljard euro. Die zal op een andere manier moeten worden gecompenseerd, door verhoging van de zorgpremie of belastingen. De voorstanders van afschaffing denken dat het de drempel verlaagt om naar de dokter te gaan en op termijn kosten zal besparen. Daarnaast willen zij chronisch zieken tegemoet komen die elk jaar opnieuw het bedrag moeten ophoesten. Tegenstanders menen dat de rekening van afschaffing te hoog is en bovendien een sigaar uit eigen doos. Door het eigen risico wordt ook duidelijk dat zorg niet 'gratis' is, vinden zij.

De uitgaven in de gezondheidszorg stijgen door de vergrijzing, de prijzen van nieuwe dure medicijnen en apparatuur al jaren op rij, hoewel de afgelopen kabinetsperiode de groei is afgenomen.

Er gaan duizelingwekkende bedragen in de zorg om. In 2015 ging het volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek om 95 miljard euro. Dat is 5.628 euro per inwoner. Dit bedrag gaat over de totale zorg: van ziekenhuis, thuiszorg en verpleeghuis tot de zelf gekochte paracetamol.

De zorg die via wetgeving is geregeld - zorgverzekering, langdurige zorg, zorg aan huis, jeugdzorg - kost dit jaar naar verwachting 67 miljard en zal oplopen tot zo'n 76 miljard in 2021. Met Denemarken en Zweden geeft Nederland van alle Europese landen verhoudingsgewijs het meest uit aan zorg - en dat voelen de inwoners in hun portemonnee aan premies, eigen bijdragen en eigen risico. Daar staat tegenover dat Nederland in Europa het hoogst scoort op kwaliteit en klantvriendelijkheid, aldus de Euro Health Consumer Index.

Eenderde tot een kwart van de zorggebruikers heeft geen idee wat de zorg kost die zij krijgen. Dit blijkt uit onderzoek dat Motivaction vorig jaar heeft gedaan in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid. Wie wil weten hoeveel zijn behandelingen kosten, moet daar moeite voor doen. Iedereen kan op zijn persoonlijke pagina van de zorgverzekeraar inloggen om de declaraties van de zorgverlener aan de verzekeraar in te zien. Een op de drie patiënten heeft daar geen weet van, onder laagopgeleiden is dat bijna de helft (47 procent). De helft van alle zorggebruikers kijkt er 'wel eens' in.

De Consumentenbond vindt dat iedereen die gebruikmaakt van de zorg standaard de rekening zou moeten ontvangen. Nu stuurt de zorgverlener die meestal direct naar de verzekeraar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden