Wat een makreel kan betekenen voor varkens en oude mensen

Is vis gezond voor lijf en leden? Zou heel goed kunnen. Maar er is nog veel onderzoek nodig...

Nee, zegt voedingskundige Ondine van de Rest van Wageningen Universiteit. ‘Ik heb tijdens mijn onderzoek geen effect gevonden van het eten van visvetzuren op hersenfuncties.’ Collega-onderzoeker Carla Dullemeijer, ook van Wageningen Universiteit, reageert vergelijkbaar voorzichtig: ‘Ik zie enige effecten, maar er is meer en groter onderzoek nodig voor een bevestiging.’

Beide voedingskundigen hebben vier jaar promotieonderzoek achter de rug. Dullemeijer promoveerde afgelopen vrijdag op een visolieonderzoek. Van de Rest is bezig onderzoeksresultaten bijeen te harken voor een promotie in december. ‘Er is kennis opgedaan, er zijn puzzelstukjes gevonden. Misschien is de puzzel zelfs wel wat groter geworden’, zegt Dullemeijer over vier jaar promotieonderzoek. ‘En dat is precies de reden waarom het te vroeg is voor gezondheidsclaims op producten met visvetzuren en hersenfuncties’, zegt zij, verwijzend naar producten als Blue Band Idee!, dat tot voor kort de slagzin ‘Hersenen hebben ook honger’ op de margarinekuipjes had staan.

Vis eten moet, twee keer per week, adviseerde de Gezondheidsraad eind 2006. Visvetzuren kunnen de kans op hart- en vaataandoeningen aanzienlijk reduceren, blijkt uit vele studies. Ze zitten vooral in vette vis als makreel.

Visvetzuren spelen een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de hersenen, in de baarmoeder en tijdens de eerste levensjaren van het kind. De vetzuren zouden ook veroudering van de hersenen kunnen afremmen. Geen vreemde gedachte: de helft van de droge stof in de hersenen bestaat uit lipiden, vetachtige stoffen met die meervoudig onverzadigde visvetzuren als belangrijkste bouwstoffen.

Hersenen ontwikkelen zich vroeg: de grote groei zit in de periode die loopt van de laatste drie maanden van de zwangerschap tot ongeveer twee jaar na de geboorte. In die korte tijd zijn veel structurele lipiden nodig, en dus veel vetzuren met lange ketens, blijkt uit onderzoek. Maar, zegt Dullemeijer, uit onze studie, bij varkens, blijkt dat voeding ook na die groeispurt de hersenontwikkeling kan beïnvloeden. Varkens maken net zo’n vroege groeispurt door als mensen.

Bij Dullemeijers onderzoek werden negentien biggen van 7 weken acht weken lang met visolie gevoederd; achttien andere biggen kregen zonnebloemolie. Dullemeijer: ‘Bij de biggen in de visoliegroep vonden we na twee maanden in de meeste hersendelen aanzienlijk meer langketenige omega-3-vetzuren terug dan bij de biggen in de zonnebloemoliegroep. Alleen in het temporaaldeel van de hersenen veranderde er niets. De betekenis hiervan is onduidelijk.’

De concentratie opbouwvetzuren in de hersenen is niet alleen op jeugdige leeftijd via voeding te beïnvloeden. Ook op oudere leeftijd blijken hersenfuncties te beïnvloeden, zegt Dullemeijer, verwijzend naar haar eigen onderzoek. Ruim achthonderd ouderen van 50 tot 70 jaar kregen verschillende standaardtestjes voorgeschoteld om hersenfuncties te karakteriseren. Bij ‘veel vis’ etende ouderen bleek de achteruitgang van enkele hersenfuncties na drie jaar wat minder te zijn dan bij ‘weinig vis’ etende ouderen.

‘Het gaat om snelheidsgerelateerde hersenfuncties’, zegt Dullemeijer: ‘Iemand ziet iets en verwerkt dat in de hersenen om vervolgens actie te ondernemen. Bij ouderen met een hoge concentratie omega-3-vetzuren in hun bloed bleek de achteruitgang in verwerkingssnelheid minder dan bij ‘weinig vis’ etende ouderen. Visvetzuren hebben echter geen invloed op hersenfuncties als geheugen, taalbeheersing en informatieverwerking. Een uitgebreidere mensenstudie lijkt nu gerechtvaardigd.’

Collega-onderzoeker Ondine van de Rest vond geen voedingseffect. ‘Uit mijn onderzoek blijkt dat visvetzuren geen invloed hebben op de achteruitgang van hersenfuncties bij ouderen.’ De Wageningse onderzoekster liet zo’n driehonderd ouderen (boven 65 jaar) in de regio Wageningen dagelijks capsules slikken. Eenderde kreeg capsules met visvetzuren, eenderde kreeg capsules met veel vetzuren en eenderde kreeg nepcapsules. Na een half jaar werden met testen cognitieve functies en depressieve stemming in kaart gebracht, om die te vergelijken met data van het begin van de slikstudie. Van de Rest: ‘We hebben geen verschil kunnen ontdekken. Of ouderen nu veel, weinig of – ter controle – geen visvetzuren hadden geslikt. Een half jaar visolie slikken is misschien te kort geweest om al iets te kunnen ontdekken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden