Wat doen farmareuzen tegen antibioticaresistentie? Te weinig, blijkt nu

Nieuw onderzoek toont hoeveel geld en energie bedrijven stoppen in de ontwikkeling van nieuwe antimicrobiële middelen

Voor het eerst is door een onafhankelijke partij in kaart gebracht wat farmaceutische bedrijven doen om de antibioticaresistentie terug te dringen. Er zijn tientallen nieuwe antibiotica in aantocht, maar bedrijven doen te weinig om te voorkomen dat er bij de productie antibiotica in het milieu belanden en om verantwoord gebruik te stimuleren.

Access to Medicine doet handreikingen hoe bedrijven het beter kunnen doen. Denk aan artsen en apothekers goed voorlichten en inzetten op vaccins die infecties kunnen voorkomen. Foto ANP XTRA

Dat blijkt uit een analyse uitgevoerd door de Nederlandse Access to Medicine Foundation, die ook in kaart brengt hoe farmaceutische bedrijven zich inzetten voor toegang tot medicijnen en vaccins in ontwikkelingslanden.

De toenemende resistentie van bacteriën tegen antibiotica eist naar schatting nu al 700.000 levens per jaar, een cijfer dat kan gaan oplopen tot miljoenen. Bij de bestrijding ervan wordt meestal gewezen naar te scheutig voorschrijvende artsen en naar wetenschappers en overheden. Maar ook de farmaceutische industrie heeft een verantwoordelijkheid, aldus Access to Medicine.

Drie indexen

Op basis van door de bedrijven aangeleverde gegevens beoordeelden onderzoekers van de stichting hoeveel energie en geld ze stoppen in de ontwikkeling van nieuwe antimicrobiële middelen, of ze de bestaande middelen op verantwoorde wijze produceren, of ze toegang verschaffen tot de middelen voor mensen die ze het meest nodig hebben en zorg dragen voor verantwoord gebruik.

Zo bekeken ze onder meer of de bedrijven beleid hebben om bij de productie zo min mogelijk antibiotica in het milieu terecht te laten komen, hoeveel gegevens over het vóórkomen van antibioticaresistentie ze verzamelen en of ze hun vertegenwoordigers geen bonussen geven om zoveel mogelijk antibiotica te verkopen.

Zo stelden ze drie indexen op, met daarin acht farmareuzen, tien producenten van generieke (patentloze) medicijnen en twaalf biofarmaceutische bedrijven. Bij de farmareuzen zijn GlaxoSmithKline en Johnson & Johnson de beste jongetjes van de klas, met name doordat ze veel inzetten op toegang en verantwoord gebruik. GSK investeert ook het meest in de ontwikkeling van nieuwe antibiotica.

28 antibiotica bevinden zich in de laatste fase van ontwikkeling. Dat klinkt gunstig, zegt directeur Jayasree K. Iyer van Access to Medicine, maar is niet genoeg.

Gematigd positief

In totaal bevinden zich 28 middelen in de laatste fase van ontwikkeling. Dat klinkt gunstig, zegt directeur Jayasree K. Iyer van Access to Medicine, maar is niet genoeg. 'Zeker aangezien er maar voor twee middelen goed is nagedacht hoe ze bij de meest behoeftige patiënten te krijgen en hoe onnodig gebruik te voorkomen', zegt Iyer.

De index schetst een gematigd positief, maar wel onvolledig en enigszins vertekend beeld van de sector. Twee jaar geleden tekenden meer dan honderd bedrijven een verklaring om antibioticaresistentie te gaan bestrijden, lang niet alle in de sector. De index telt er maar dertig. Bedrijven die weinig doen tegen antibioticaresistentie, doen niet mee. 'De bedrijven die nu in de index staan zijn de bedrijven waar we het meest van verwachten', zegt onderzoeker Marijn Verhoef van Access to Medicine.

Afgelopen week deed de industrie een oproep aan overheden en filantropen om het ontwikkelen van antibiotica aantrekkelijker te maken. Onlangs berekenden onderzoekers dat het twintig keer lucratiever is om te investeren in kankermedicijnen dan in antibiotica, omdat de prijs voor een nieuw antibioticum veel lager ligt dan die voor een nieuw kankermiddel. Bovendien mogen antibiotica juist niet te veel gebruikt worden, om te voorkomen dat er nieuwe resistentie optreedt.

Handreikingen

Dit beeld herkent Marc Bonten, hoogleraar microbiologie in het UMC Utrecht, die niet betrokken was bij de index. 'Ik bespeur weinig enthousiasme bij de industrie om zich op het antibioticagebied te bewegen. Het rapport van Access to Medicine bevestigt dit.'

De stichting zelf hoopt bedrijven te stimuleren om toch in de bestrijding van infectieziekten actief te blijven of terug te keren, benadrukt Iyer. 'Daarom doen we ook handreikingen hoe ze het beter kunnen doen. Denk aan artsen en apothekers goed voorlichten en inzetten op vaccins die infecties kunnen voorkomen, waardoor minder antibiotica nodig zijn. Over twee jaar stellen we de index weer op. We hopen dat ze dan vooruitgang geboekt hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.