Column De week in wetenschap

Wat bezielt de filmende ramptoerist?

Niet filmen, maar helpen, luidt de oproep van het Rode Kruis. 

Amerikanen noemen het ‘rubbernecking’. Het fenomeen waarbij automobilisten hun nek draaien, om over de schouder te staren naar een ongeluk aan de andere kant van de weg. Gevolg: kijkfiles, risico op nieuwe ongelukken.

Gevolg van het ‘rubbernecking’: kijkfiles, risico op nieuwe ongelukken. Beeld anp

De opmars van de mobiele telefoon voegt hier een nieuwe dimensie aan toe. Niet alleen staren naar een ongeluk of iemand die onwel wordt, maar ook je mobieltje pakken en de ellende filmen, om die beelden vervolgens op social media te zetten. Kunnen er nóg meer toeschouwers meegluren naar het leed van de slachtoffers.

Het Rode Kruis roept deze week in spotjes op om bij ongelukken niet te filmen, maar te helpen. Filmers lopen hulpverleners regelmatig voor de voeten en verspreiden beelden van ongelukken nog voor de familie is ingelicht. Op radio en televisie klonk deze week massale verontwaardiging over dit soort filmers. Wat zijn dit voor zieke figuren? Straf ze, beboet ze.

Op het NOS journaal legt een verkeerspsycholoog uit dat voor het staren naar ongelukken een evolutionaire verklaring is. Ongevallen en rampplekken zouden onze aandacht trekken omdat ze ons mogelijk iets leren over gevaarlijke situaties, en hoe we die zelf kunnen vermijden.

Nu is staren natuurlijk iets anders dan filmen en de beelden versturen. Waarom doen mensen dat? Is het omdat ze kicken op het aantal keren dat zo’n filmpje wordt bekeken? Is het nog banaler, namelijk gewoon getuige zijn van iets opmerkelijks dat de dagelijkse sleur doorbreekt en dat moment willen vastleggen en delen? Is dit hetzelfde type mensen dat glimlachend selfies maken bij een bezoek aan Auschwitz? Onderzoek naar dark tourism – het bezoeken van martelmusea, Tsjernobyl of andere plekken die te maken hebben met de dood of tragedie – is de laatste jaren in opmars. Maar de psyche van mensen die rampen filmen terwijl ze in volle gang zijn, is nog grotendeels onontgonnen terrein.  

Zouden sommige filmers niet ook goede intenties hebben? Zelf ben ik ooit een keer vanuit het niets door een paar jongelui in elkaar geslagen in een Delftse steeg. Ik had het kunnen waarderen als daarna iemand op me af was gestapt die had gezegd: ‘Ik durfde niet in te grijpen, maar heb wel de politie gebeld en de daders gefilmd zodat ze hopelijk opgespoord kunnen worden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.