ColumnJasper van Kuijk

Wat beweegt een bedrijf als Shell om vast te houden aan fossiel? Het innovator’s dilemma, waarschijnlijk

null Beeld

Stel je voor, Shell had in 2009 níét de tak voor hernieuwbare energie vrijwel volledig afgestoten en had níét gezegd: ‘We zijn geen energieleverancier meer, maar gewoon weer olieboer.’ Had Shell dan, met z’n enorm diepe zakken en technologische kennis, nu de grootste ontwikkelaar van windenergie kunnen zijn, in plaats van het Deense Ørsted?

Ik vind het een van de meer cynische aspecten van hoe Shell is omgegaan met klimaatverandering. Shell wás al – zij het voorzichtig – een weg naar duurzamere energie ingeslagen, om vervolgens alsnog een fossiele U-bocht van jewelste te maken. En dan nu klagen dat het allemaal ineens wel heel snel moet. Wat beweegt een bedrijf om zo te opereren?

Nou, het innovator’s dilemma, waarschijnlijk. Dit dilemma werd eind jaren negentig geponeerd door Harvard-hoogleraar Clayton Christensen. Het houdt in dat gevestigde partijen zo goed zijn in wat ze doen, dat nieuwe producten, markten of technologieën in eerste instantie niet aantrekkelijk voor ze zijn. Omdat zo’n nieuwe technologie in het begin nog onvolwassen is en dus nog niet zulke grote marges oplevert als de bestaande technologie. Of je kunt er niet mee aan komen zetten bij bestaande klanten, want die nieuwe oplossing scoort – dan nog – niet zo goed als de bestaande.

En dat leidt ertoe dat nieuwe partijen sneller in een nieuwe markt of technologie zullen stappen dan gevestigde partijen. NU.nl, de eerste nieuwswebsite die 24 uur per dag nieuws bracht, kwam niet van de grote kranten. Bol.com ontstond niet vanuit de ECI-boekenclub of Wehkamp. Spotify niet vanuit de muziekuitgevers en Netflix niet vanuit videotheken.

Hetzelfde lijkt bij Shell te zijn gebeurd. De marges in de olie-industrie waren zo hoog, daar konden nieuwe technologieën als zon en wind in het begin niet tegenop. Zeker niet omdat Shell dan ook nog allerlei nieuwe kennis binnen moest halen. Het vergt ook enige moed en visie om zo’n verhaal aan je aandeelhouders te verkopen. En die waren er dus niet bij Shell.

Vaak is het enige wat zo’n gevestigde (lees: vastgeroeste) organisatie kan laten veranderen een crisis. Het kan goed dat we over tien jaar concluderen dat het schandaal rond de sjoemeldiesels van Volkswagen het beste was wat het bedrijf kon overkomen. Plotseling waren al hun kennis van en investeringen in dieselmotoren zo goed als waardeloos. Ze móésten iets nieuws: elektrisch dus. De rechtszaak van Milieudefensie zou Shells dieselgate kunnen zijn.

De kern van de energietransitie – en de overgang naar een duurzamer maatschappij in z’n algemeenheid – is dat er grote (technologische) veranderingen moeten plaatsvinden. Dit betekent dat de pakken in de Nederlandse bestuurskamers zich nú af moeten vragen: hoe stappen we over en waar stappen we op over? Dat brengt onzekerheid met zich mee, maar die onzekerheid wordt nog veel groter als je niks doet en over een tijd irrelevant bent.

Jasper van Kuijk op Twitter: @jaspervankuijk

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden