Wat als Al Qaida ebola in handen krijgt

Bommen in onderbroeken, parfumflesjes en smartphones mislukten jammerlijk sinds '9/11'. Maar wat staan de VS te wachten als Al Qaida het nu over een andere boeg gooit en het dodelijke ebola-virus omarmt? Is het fictie of binnenkort werkelijkheid?

Amerikaanse militairen vertrekken naar Liberia. President Obama heeft zo'n 4.000 soldaten naar West-Afrika gestuurd om de ebola-epidemie te bestrijden. Beeld U.S Air National Guard

Al Qaida-voorman Ayman al-Zawahiri heeft de afgelopen weken kunnen zien hoeveel ebolapaniek slechts één besmette Liberiaan, Thomas Duncan, met zijn reis naar Texas veroorzaakte in de VS. Waarom zou je als zelfmoordjihadist dan nog zoveel moeite doen om complexe bommen aan boord van Amerikaanse vliegtuigen te krijgen? Zeker nu de natuur een biologisch wapen heeft gemaakt dat ruim voor handen is in West-Afrika.

Het is een vraag die niet onopgemerkt is gebleven in de VS. Het zou anno 2014 een meesterzet zijn van 'Al Qaida op het Arabisch Schiereiland', het meest actieve filiaal van het terreurnetwerk. Vind 19 jihadisten bereid, net als op '9/11', voor een zelfmoordmissie, besmet ze met ebola en stop ze op vliegtuigen naar de VS. Iedere leek kan bedenken wat hun braaksel, bloed of handdrukken kunnen veroorzaken in de casino's van Las Vegas, de grootste winkelcentra in Florida en op Amerika's drukste luchthaven, Atlanta.

Marc Thiessen (47), voormalig speechschrijver in het Witte Huis, vindt het niet ver gezocht dat ebola en jihadisme nu kunnen samengaan. Onnodige paniekzaaierij? Onzin, betoogt de columnist van The Washington Post. 'Vliegtuigen kapen en ze in gebouwen vliegen was voor '9/11' ook een theoretisch gevaar', zegt Thiessen vanuit Washington. 'Tot die aanslagen ook echt plaatsvonden.'

Het Amerikaanse leger werkt aan een snel inzetbare eenheid die moet helpen bij een ebola-epidemie in de VS. Beeld getty

Onvoorbereid

De belangrijkste speechschrijver van president George W. Bush en Defensie-minister Rumsfeld is nu verbonden aan de denktank American Enterprise Institute. De afgelopen weken, betoogt Thiessen, hebben laten zien dat Amerika onvoorbereid is op een Ebola-besmetting. En, in zijn ogen, nog minder op een ebola-terreuraanval.

Thiessen: 'Een terroristische aanval kan op elk moment, op elke plaats en met gebruikmaking van alle technieken plaatsvinden. Als Duncan in staat was naar Dallas te vliegen, wat weerhoudt een met ebola besmette terrorist dan om hetzelfde te doen?' Maar de Nederlandse oud-diplomaat Barend ter Haar, verbonden aan Instituut Clingendael, vindt het terreurscenario erg onwaarschijnlijk.

'Het is niet ondenkbaar en je moet nooit iets uitsluiten', zegt Ter Haar, auteur van het boek 'De toekomst van biologische wapens'. 'Maar zoiets vergt een erg grote investering. Voor een terreurorganisatie als Al Qaida, die veel doden wil veroorzaken, is het effect van zo'n aanval ook veel te klein. Er is veel ophef, zeker. Maar zoveel mensen zijn niet ziek geworden door dat ene geval in Texas.'

Hulpverleners voeren het lichaam af van een vrouw die is overleden aan ebola. Beeld ap
Marc Thiessen,columnist van The Washington Post en verbonden aan de denktank American Enterprise Institute. Beeld AEI

Pokken

Thiessen wijst echter op een simulatie van een aanval met biologische wapens in juni 2001, drie maanden voor '9/11'. Op de luchtmachtbasis Andrews werd toen onder de naam 'Donkere Winter' een terreuraanval nagebootst waarbij terroristen het pokkenvirus gebruikten in slechts drie winkelcentra in Atlanta, Philadelphia en Oklahoma City.

Aan het pokkenvirus kan Al Qaida moeilijker komen dan het ebolavirus. De cijfers zijn ontluisterend. In de eerste dagen raakten duizend personen besmet, waarvan 300 stierven. Na 13 dagen waren er al 16 duizend slachtoffers in 25 staten. Het aantal doden steeg tot duizend. Na 25 dagen was het aantal slachtoffers gestegen tot 30 duizend, een derde zou sterven. Zonder een grootschalige vaccinatie, zou het aantal besmette personen stijgen tot drie miljoen. Een miljoen zou doodgaan.

Ontluisterend is ook hoe het leven in de VS wordt ontregeld. Ziekenhuizen zijn niet voorbereid, vaccinatieklinieken worden bestormd. In besmette wijken heerst schaarste omdat chauffeurs ze niet willen bevoorraden. Het vliegverkeer naar de VS wordt stopgezet. En dan te bedenken dat de VS tijdens de oefening beschikken over 12,5 miljoen vaccinaties. Nu is er geen enkel middel tegen ebola.

Een verpleegster in Chicago tijdens een ebola-training. Beeld ap

Deurknoppen

In theorie, zouden met ebola besmette terroristen nu op dezelfde wijze te werk kunnen gaan als tijdens 'Donkere Winter'. Omdat de incubatie-periode van het virus 21 dagen is, hebben ze genoeg tijd om de VS zonder ziekteverschijnselen binnen te komen. Eenmaal ziek op Amerikaanse bodem kunnen deurknoppen in restaurants en winkelcentra besmet worden. Een zak met braaksel kan al dienen als een kleine, handzame 'ebolabom'. Thiessen: 'De enige manier om je te verdedigen tegen zo'n gevaar, is onderzoeken wat onze zwakke punten zijn en hoe ze misbruikt kunnen worden.'

Hoogleraar virologie Marion Koopmans, verbonden aan het Erasmus Medisch Centrum, vindt een ebola-terreuraanval echter niet voor de hand liggen. 'Terroristen hebben effectievere methoden om een samenleving te ontregelen', zegt ze. Ze is huiverig om over een mogelijk terreurscenario te praten. Koopmans: 'De ebolauitbraak is al erg. Moeten we het nog erger maken door hierover te praten? We hebben ook onze eigen verantwoordelijkheid.'

Ter Haar ziet in ebola alleen een groot gevaar als een land het virus gaat gebruiken als biologisch wapen. Met name de Sovjet-Unie deed ooit onderzoek naar ebola voor het biologische wapenprogramma. Ter Haar: 'Voor terroristen is een ebola-terreuraanval nu ook veel moeilijker geworden door de controles in Amerika van de vluchten uit West-Afrika. Brakend kom je het toestel niet eens in.'

Aan de andere kant: een terrorist zonder ziekteverschijnselen kan makkelijk via Kenia of Egypte met de KLM naar Schiphol reizen. En van daaruit met een vlucht van Delta, United en US Airways doorreizen naar respectievelijk New York, Washington DC en Philadelphia.

President Obama overlegt in het Witte Huis met zijn ebola-team. Beeld ap
Een Amerikaan pleit voor het Witte Huis voor het stopzetten van het vliegverkeer tussen de VS en landen in West-Afrika waar ebola is. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.