Wild ideeWarme gedachten

Warme gedachten aan anderen werken als pinguïngroepsknuffels

De wetenschap barst van de wilde ideeën. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: mensen worden letterlijk warmer als ze aan hechte vrienden en familieleden denken.

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Als de winter aanbreekt op de Zuidpool, schuifelen tientallen keizerspinguïns bij elkaar in een megagroepsknuffel. Zo schermen ze elkaar af tegen de poolwind. Die behoefte aan knus opwarmen hebben mensen ook. Maar aan de universiteit van Grenoble werkt sociaal-psycholoog Hans IJzerman aan een theorie die veel verder gaat: onze interne kachel is volgens hem zo vervlochten met ons sociale leven dat we bijvoorbeeld sneller aan geliefden denken als een kamer afkoelt. Niet voor niets zong Jacques Brel dat zonder de ‘warme liefde’ van Marieke er een grauwe wind door zijn leven waait. Andersom lijkt het ook zo te werken: voelen we ons afgewezen, dan koelen we zélf af.

IJzerman licht zijn theorie via een Skype-gesprek toe. Waarschijnlijk evolueerden onze voorouders eerst de behoefte om op koude dagen bij elkaar op te warmen, vertelt hij. Pas daarna evolueerden de hersenen ingewikkeldere sociale relaties. ‘Daarom zeggen we met een metafoor: we bouwen onze moderne relaties nog steeds voort op ons pinguïnlichaam.’

Wat is er zo wild aan?

Dat mensen met sociale emoties hun lichaamstemperatuur aanpassen is echt een bijzonder idee, zegt hoogleraar thermofysiologie Wouter van Marken Lichtenbelt van de universiteit van Maastricht. IJzerman hoopt zelfs dat zijn vondsten in de toekomst romantische koppels zou kunnen helpen bij relatietherapie. ‘Het idee is dat we met een apparaatje dat je kunt verwarmen of verkoelen iets aan gehechtheid zouden kunnen doen.’

Bovendien zijn zulke beweringen nogal wat: juist in een tijd waarin talloze ‘leuke’ psychologische vondsten en verhalen door veel kritischer herhaalonderzoek onderuit zijn gehaald, ook over warmtegevoelens, komt hier een sociaal-psycholoog met een nieuwe theorie die dezelfde toets der kritiek moet zien te doorstaan.

Waarom zou het kunnen kloppen?

IJzerman is dat soort kritiek grotendeels voor, zegt hoogleraar psychologiemethoden Jelte Wicherts van de Universiteit van Tilburg. ‘Hij werft honderden proefpersonen, legt vooraf vast wat hij doet en deelt al zijn resultaten, en niet alleen de mooiste. Dat hij dan soms effecten vindt, wijst erop dat hij echt iets op het spoor is.’ Zo heeft IJzerman met een strenge herhaalstudie bevestigd dat mensen sneller aan hechte vrienden of familieleden denken als ze in een koude ruimte zitten.

Thermofysioloog Van Marken Lichtenbelt denkt daarnaast dat het idee achter de theorie plausibel is. ‘Dat we met onbewuste gedachten of processen onze lichaamstemperatuur beïnvloeden is niet vreemd. Als je een toespraak moet geven maar je bent je aantekeningen vergeten, reken maar dat je het dan warm krijgt. Het is niet geheel ondenkbaar dat hier ook zoiets opgaat.’

Wat spreekt de theorie tegen?

IJzerman erkent met een trits onzekerheden te zitten. ‘We kunnen niet alles verklaren wat we vinden. En we weten helemaal niet zeker of dit ooit gaat helpen bij relatietherapie.’ Bovendien zullen de effecten subtiel zijn. Als het puur om temperatuur gaat, zal een trui aantrekken meer opwarmen dan aan een geliefde denken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden