columnHuh?!-blog

Waren haaien, die taaie overlevers van wereldwijde uitsterfgolven, 19 miljoen jaar geleden bijna verdwenen?

George van Hal Beeld George van Hal
George van HalBeeld George van Hal

Je hóórt het beroemde Jaws-thema al bijna in je hoofd wanneer je foto’s van een witte haai ziet. Toch is de grootste roofvis ter wereld ook zonder de glans van Hollywood vermoedelijk de beroemdste van de grofweg 450 haaiensoorten die door ’s werelds oceanen glijden.

En dan tellen we alle lang geleden uitgestorven soorten nog niet mee, naar schatting enkele duizenden. Met indrukwekkende wezens als de megalodon, de grootste haai die ooit leefde, pronkstuk van menige museumcollectie en ster van zijn eigen filmreeks (The Meg).

Al honderden miljoenen jaren zijn haaien nauwelijks weg te denken uit onze oceanen. Ze waren hier ruim voordat wij ten tonele verschenen en hebben zoveel wereldwijde uitsterfgolven overleefd dat wetenschappers zich al jaren buigen over wat hen zo taai maakt. Genoemde verklaringen: het feit dat ze goed kunnen omgaan met temperatuurschommelingen, en het feit dat ze alles lusten waar ze hun (soms spreekwoordelijke) tanden in kunnen zetten, zodat ze ook tijdens een wereldwijde catastrofe nog voldoende eten.

Een grote witte haai, zo eentje als in de film Jaws  Beeld Getty Images
Een grote witte haai, zo eentje als in de film JawsBeeld Getty Images

Bijna-uitsterven

En toch slaat recent onderzoek een deuk in dat onaantastbare imago. In het vakblad Science schrijven twee paleobiologen over 19 miljoen jaar geleden, toen haaien bijna verdwenen. Dat bijna-uitsterven kwamen ze op het spoor door te kijken naar zogeheten denticles, kleine schubachtige tandjes op de buitenkant van haaienlijven die hen onder meer helpen efficiënter door het water te glijden. Iets dat zwempakmaker Speedo inspireerde tot het beroemde ‘haaienhuid’-pak, dat vanwege zijn effectiviteit bij officiële zwemwedstrijden wordt beschouwd als ‘technologische doping’ – maar dit terzijde.

Die denticles dwarrelen geregeld naar de oceaanbodem, waarin ze als fossielen bewaard blijven. Zo’n 19 miljoen jaar geleden neemt het aantal daarvan in de bodem echter plots enorm af. Omgerekend moet destijds zo’n 70 procent van alle haaiensoorten zijn verdwenen, concluderen de auteurs.

En het bizarre? In die periode gebeurde er, voor zover we weten, niets bijzonders met het aardse klimaat of milieu. De onderzoekers hebben dus iets totaal nieuws ontdekt. Althans: als er niet iets anders aan de hand is. Het kan immers ook dat de denticles zélf veranderden – van samenstelling, bijvoorbeeld – zodat ze minder goed bewaard bleven.

‘Moderne haaien begonnen zo’n twee- tot vijf miljoen jaar na de uitsterfgolf te diversifiëren, maar vertegenwoordigen slechts een kleine splinter van wat haaien ooit waren’, schrijven de onderzoekers in hun artikel. Met andere woorden: zonder wat er 19 miljoen jaar terug gebeurde, had Jaws misschien nog veel meer vervolgen gekregen dan nu.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden