Wild ideeLongen dinosaurussen

Waren de longen het geheime superwapen van dinosaurussen?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: dinosaurus nam de wereld over dankzij ‘Porsche-longen’.

Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

En daar waren ze ineens: de dinosaurussen. Waar ter wereld onderzoekers ook graven, in aardlagen die ergens tussen de 240- en 66 miljoen jaar geleden zijn afgezet, komen ze het ene dinosaurusbot na het andere tegen. De vraag is alleen: waarom deden ze het zo goed? Een frisse theorie daarover zwelt de laatste jaren aan onder paleontologen, blijkt uit een overzichtsstudie in vakblad The Royal Society B.

Het idee: de eerste dino’s zouden weleens merkwaardig vernuftige longen kunnen hebben gehad waarmee ze hyperefficiënt zuurstof inademden. Handig, want 250 miljoen jaar geleden, tijdens het zogeheten Trias-tijdperk, was de aardse atmosfeer waarschijnlijk aan de zuurstofarme kant vanwege een uit de hand gelopen broeikaseffect.

Wat is er zo wild aan?

Dit longidee maakt dinosaurussen nóg supersonischer dan gedacht. Terwijl andere reptielen toen nog bij wijze van spreken naar lucht lagen te happen en altijd energie moesten sparen, vulden dinosauruslongen zich met extra zuurstof en groeiden ze snel uit tot rondrennende actievelingen, aldus de theorie.

Spannender is dat niemand tot nu toe een dinosauruslong heeft opgegraven, zegt paleontoloog Koen Stein van de Vrije Universiteit Brussel. ‘Botten fossiliseren wel, maar inwendige organen rotten weg voordat ze kunnen verstenen.’

Waarom zou het kunnen kloppen?

Hyperefficiënte superlongen bestaan in elk geval wel. Vogels hebben ze, en laten die dieren nu net afstammelingen van dinosaurussen zijn. Vogellongen geven daarmee een inkijkje in wat voor longen dino’s zouden kunnen hebben gehad.

En dat belooft wat. ‘Vogels zijn met hun longen de Porsches van het dierenrijk’, zegt hoogleraar vertebratenpaleontologie Anne Schulp van de Universiteit Utrecht. Dat zit zo: terwijl mens- en zoogdierlongen weinig meer zijn dan een luchtzak die zich telkens weer secondenlang moet legen voordat de volgende teug zuurstof naar binnen mag, pompt een vogel alle lucht in één richting door zijn sponsachtige long, waardoor het orgaan zelfs zuurstof krijgt als het dier uitademt. ‘Als je een ingenieur vraagt: ontwerp de perfecte long, dan vind je bij vogels de betere inspiratie.’

Aanwijzingen dat dino’s iets vergelijkbaars hadden, zijn er. Een vogellong haakt zich met ietwat bizarre vergroeiingen vast in zo’n beetje alle botten rond de ribbenkast, waardoor die flinke gaten bevatten waar zich longweefsel heeft genesteld. Dinosaurusbotten vertonen ook van zulke inkepingen in de ribbenkast, wat er volgens paleontoloog Emma Schachner van Louisiana State University minstens op wijst dat dinosauruslongen óók zo waren vastgehaakt.

De hyperlong past ook prima in het moderne beeld van dino’s, zegt Stein: het waren geen slomeriken, maar snelgroeiende actievelingen.

Wat spreekt de theorie tegen?

‘Veel meer weten we niet’, nuanceert Schachner direct over haar idee. ‘We zijn nog maar net begonnen met deze hypothese, dus we kunnen nog helemaal niet zeggen of dinosaurussen echt vogelachtige longen hadden.’ Ze wil eerst meer vogels, krokodillen en fossielen in de scanner leggen voor ze zekerder van haar zaak is.

En ja: zonder gefossiliseerde dinolong komt dat sluitende bewijs misschien nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden