doe mij er ook zo een

Wanneer laten we de blinden weer zien, zoals in Star Trek?

Wetenschapsredacteur George van Hal bespreekt begerenswaardige uitvindingen uit sciencefictionfilms en -series en zoekt uit of ze realiteit kunnen worden. Vandaag: de visor uit Star Trek.

George van Hal
Geordi La Forge ziet met zijn visor nog meer dan ziende collega's. Beeld rv
Geordi La Forge ziet met zijn visor nog meer dan ziende collega's.Beeld rv

Wat?

Een ‘bril’ die blinden weer laat zien.

Waar gezien?

In Star Trek: The Next Generation draagt Geordi La Forge een zogeheten visor, een apparaat dat oogt als een soort diadeem die niet in je haar zit, maar voor je ogen hangt.

Hoe dichtbij zijn we?

Het is een technologie van welhaast bijbelse allure, de blinden weer laten zien. Niet vreemd, dus, dat kunstmatige kijkers een rol spelen in alles van Star Trek tot RoboCop en James Bond. En het goede nieuws? Wetenschappers en ingenieurs hebben de afgelopen decennia daadwerkelijk apparaten ontwikkeld die blinden en slechtzienden kunnen helpen.

Soms doen ze dat met andere zintuigen, zoals bij het apparaat dat Duitse onderzoekers deze maand beschreven op de wetenschappelijke voorpublicatiesite Arxiv. Dat apparaat, dat veel wegheeft van een visor met infraroodcamera’s erin, vertaalt de verzamelde beelden naar trillingen van kussentjes in een armband. Zodat de drager – een beetje zoals bij een parkeersensor in een auto – weet wanneer hij ergens bij in de buurt komt.

Testpersonen konden zelfs de eerste keer dat ze zo’n visor-lookalike opzetten al sneller door een gang met obstakels navigeren dan zonder. Geweldig, natuurlijk, maar echt Star Trek is het nog niet.

De visor in die serie levert beelden immers direct af in het brein, zodat een drager de omgeving ziet, en niet alleen voelt of hoort. Bovendien kan zo’n visor álle soorten elektromagnetische straling waarnemen, inclusief warmtestraling en ultraviolet. La Forge zag met zijn visor op daarom zelfs méér dan zijn ziende collega’s, een feit waar de scriptschrijvers van The Next Generation bij herhaling gebruik van maakten om cruciale plotelementen te onthullen.

Ook in het echt werken wetenschappers aan apparaten die blinden weer laten zien. Neem bijvoorbeeld de Argus II van bedrijf Second Sight, of de Alpha-IMS van firma Retina Implant AG, apparaten die via een operatie worden verbonden met het netvlies van een (bijna) blind persoon.

Beide zijn bedoeld voor mensen met retinitis pigmentosa, een erfelijke aandoening waarbij het netvlies langzaam kapotgaat. En beide laten gebruikers daadwerkelijk beter zien, zo bleek uit diverse onderzoeken. Desondanks werd de Alpha-IMS in 2019, onder meer vanwege tegenvallende resultaten, uit de handel genomen en het achterliggende bedrijf ontbonden.

Toch hebben dergelijke systemen wel degelijk tevreden gebruikers. Onder hen Nederlander Jeroen Perk, die in 2013 een van de eerste modellen van de Argus II kreeg, en daardoor plots weer beelden kon zien van maximaal zestig pixels groot – denk aan de contouren van iemands kleding, of de beweging van een band op het podium.

En ondertussen gaan de experimenten bij proefdieren gewoon door. Dankzij een chip in hun hoofd kunnen apen bijvoorbeeld letters ‘zien’ die een camera op het hoofd waarneemt. Dat soort beelden zijn scherper, maar nog altijd beperkt: de beste implantaten kunnen beelden opwerken die zo’n duizend pixels groot zijn.

Star Trek: The Next Generation speelt zich af in de 24ste eeuw. Of dat voldoende tijd is om de sprong te maken van duizend pixels naar het haarscherpe zicht van onze eigen ogen, weet niemand. Maar de eerste stappen stemmen optimistisch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden