DOE MIJ ER OOK ZO EEN!een tijdmachine

Wanneer kun je door de tijd reizen in een politietelefooncel zoals in Dr. Who?

Wetenschapsredacteur George van Hal bespreekt begerenswaardige uitvindingen uit sciencefictionfilms en zoekt uit of ze realiteit kunnen worden. Vandaag: de Tardis, tijdmachine (én ruimteschip) uit de Britse sciencefictionserie Dr. Who.

Telefooncel van buiten, ruimte- en tijdschip van binnen.

Wat?

Reizen naar verleden en toekomst met een tijdmachine.

Waar gezien?

In de Britse sciencefictionserie Dr. Who reist hoofdpersonage The Doctor – een Time Lord – in zijn Tardis. Dat apparaat ziet er van buiten uit als een ouderwetse Britse politietelefooncel, maar is van binnen een reusachtig ruimte- en tijdschip.

Hoe dichtbij zijn we?

Wie er de wetten van de fysica op naslaat, ontdekt al snel dat tijdreizen écht mogelijk is. Dat zit zo. 

Sinds de relativiteitstheorie van Albert Einstein weten we dat we leven in een wereld met vier dimensies. Naast de drie ruimtedimensies (boven-onder, links-rechts, voor-achter) bestaat ook een tijdsdimensie (eerder-later). Ruimte en tijd zijn daardoor onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat heeft bijzondere consequenties.

Neem bijvoorbeeld een geparkeerde auto. Die staat stil. Of, nauwkeuriger: die staat stil in de ruimte. Hij beweegt immers wél door de tijd, met een ‘snelheid’ van 1 seconde per seconde. Wanneer die auto gaat rijden, moet je vervolgens een beetje tijdssnelheid overhevelen naar snelheid in de ruimte. 

Een rijdende auto beweegt daardoor langzamer door de tijd dan een stilstaand exemplaar. Dat effect is overigens bewezen. Al in de jaren zeventig lieten fysici zien dat de klok in een vliegend vliegtuig een heel klein beetje langzamer tikt dan op de grond. 

Dat maakt reizen naar de toekomst – op papier – gemakkelijk. Aan boord van een razendsnel ruimteschip tikt de klok nóg veel langzamer dan daarbuiten, zodat je na je reis in de toekomst terechtkomt. Dankzij het verschil in getik is op de grond immers meer tijd verstreken dan in het ruimteschip. 

Helaas is reizen naar het verleden een stuk lastiger. Sterker nog: veel fysici denken dat het nooit zal kunnen, mede door de gekke paradoxen die het veroorzaakt. In het verleden kun je bijvoorbeeld je vader vermoorden, zodat je nooit geboren wordt. (En dus niet naar het verleden kan reizen.) 

Maar met wat natuurkundig gegoochel kun je wellicht tóch een tijdmachine bouwen die naar toekomst én verleden reist. In 2017 beschreven twee fysici in een bijzonder vakartikel hoe je in ruimte en tijd een bel kunt blazen die dienst doet als tijdmachine. Buiten die bel buig je de tijd tot cirkel, zodat je naar je eigen toekomst en verleden kunt reizen. Een truc, overigens, waar wel zogeheten ‘exotische materie’ voor nodig is: spul met een negatieve zwaartekracht. Niemand weet of zoiets geks echt kan bestaan. De naam die de onderzoekers aan die bel gaven? ‘Traversable Achronal Retrograde Domain in Space-time’. Oftewel: Tardis.

HOE WETENSCHAP EN SCIENCEFICTION ELKAAR BEÏNVLOEDEN

Sneller dan het licht vliegen zoals in Star Trek, wanneer kan dat?

Computers bedienen zonder aanraking, zoals in Minority Report, wanneer kan dat?

Wanneer zoeven we op een zweefskateboard door het park à la Back to the Future 2?

Hoe ziet de toekomst eruit? Daar kan fictie veel over vertellen. Hoe fictie de wetenschap beïnvloedt, in vier lessen.

Filmmakers nemen wetenschap steeds serieuzer. En ze moeten haast wel, want wie zijn feiten niet op orde heeft wacht het hoongelach van een steeds beter ingevoerd publiek. Dit zijn de vier interessantste wetenschapsfilms van het jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden