doe mij er ook zo een

Wanneer hebben we een replicator zoals in Star Trek?

Wetenschapsredacteur George van Hal bespreekt begerenswaardige uitvindingen uit sciencefiction en zoekt uit of ze realiteit kunnen worden. Vandaag: replicator.

George van Hal
Replicator Beeld rv
ReplicatorBeeld rv

Wat?

Een replicator, een apparaat dat instantaan elk mogelijk gerecht of drankje uit losse atomen tevoorschijn tovert.

Waar gezien?

In Star Trek: The Next Generation is het een van de meest gebezigde zinnen door kapitein Jean-Luc Picard: tea, Earl Grey, hot. Waarna – hops – in een eerst lege opening een dampend glas thee verschijnt.

Hoe dichtbij zijn we?

Als je in een ruimteschip door de kosmos zoeft, lichtjaren verwijderd van akkers, boerderijen, dieren, of een handige supermarkt met wat veganistische rulstukjes, wil je het liefst alsnog een beetje fatsoenlijk kunnen eten.

Perfect bereide steak – medium rare – waarvoor geen rund ooit het leven heeft gelaten? Geen punt. Dat ene bijzondere biertje van die microbrouwerij op aarde? Geen reden voor omvliegen, daar komt-ie al tevoorschijn.

Het is niet moeilijk te bedenken waarom je een replicator zou willen hebben. En dan niet alleen in de 23ste eeuw, maar ook gewoon in het hier en nu. Bouw er eentje en je lost met één druk op de knop het wereldwijde voedselprobleem op.

Zover zijn we nog niet. Maar de replicator dient wel degelijk als inspiratiebron voor allerlei echte toepassingen. Zo zou je een 3D-printer bijvoorbeeld best als rudimentaire replicator mogen beschouwen. Zeker nu sommige 3D-printers al voedingsstoffen kunnen printen, van voedzame eiwitten tot lekkere glazuurlaagjes. Dat kan dan ook nog eens in allerlei vormen, zodat je – pak ’m beet – groenten kunt printen die beter naar binnen glijden bij mensen die moeite hebben met slikken, zoals een groep onderzoekers uit Singapore onlangs optekende in het vakblad Food Hydrocolloids.

Hoe handig ook: je typische 3D-printer oogt nog niet als een replicator in Star Trek-stijl. Ze bouwen de gewenste etenswaar (of een ander voorwerp) namelijk laagje voor laagje op uit kleine spuitmondjes, op een manier die heel vergelijkbaar is met hoe een gewone printer inkt op een stuk papier drukt. Iets anders, dus, dan een heel voorwerp dat, begeleid door een iconisch lichteffectje, in een klap uit het niets verschijnt.

In 2019 beschreef een groep onderzoekers van de Amerikaanse University of California in het vakblad Science een methode waarmee je een voorwerp wél in een keer kunt laten verschijnen. In dit geval lukt dat door met laserlicht op een cilinder met hars te schieten. Vanwege de visuele gelijkenis met het apparaat uit Star Trek doopten de onderzoekers het ding vervolgens daadwerkelijk tot replicator.

Maar ook dan ben je er nog niet helemaal. Als je bij de replicator een pizza bestelt, en je krijgt er eentje gemaakt van hars, dan voel je je toch een beetje bekocht. Zelfs in een utopische toekomst waar geld niet langer bestaat.

Toch maar fabricage uit losse deeltjes, dus? Wie weet. Zo schreven onderzoekers van de Amerikaanse start-up Mattershift in 2018 al eens in vakblad Science Advances hoe ze afzonderlijke moleculen van elkaar konden scheiden met netten van koolstofnanodraadjes, kralenkettingen van onderling verbonden koolstofatomen.

Die techniek, claimen ze zonder daar overigens overtuigend bewijs voor te leveren, is de eerste stap naar een moleculaire fabriek die voorwerpen tevoorschijn tovert uit losse moleculen. Als Star Trek-liefhebber mag je dus gerust blijven dromen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden