NieuwsWalvisvaart

Walvisconsumptie blijkt wijdverbreid in de middeleeuwen

Walvisconsumptie was niet alleen onder de rijke elites maar ook onder het gewone volk wijdverbreid, blijkt uit recent onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. Zo stond bijvoorbeeld de grijze walvis, die tegenwoordig nog slechts in de Stille Oceaan voorkomt, op het menu van de Vlamingen en de Friezen. Mogelijk vormde overbejaging een oorzaak van zijn definitieve trek naar het zuiden.

Een grijze walvis, die ooit op het menu stond bij de Vlamingen en de Friezen.Beeld Getty Images

Ook Jan met de pet mocht in de middeleeuwen graag een walvisje eten, wijst nieuw onderzoek uit. Bovendien was de walvisvaart in de middeleeuwen omvangrijker dan historici aanvankelijk dachten.

‘Walvissen zijn in de afgelopen eeuw ontzettend veel bejaagd, zo ver dat er verschillende soorten met uitsterven bedreigd worden’, vertelt zoöarcheoloog Youri van den Hurk, die dit jaar promoveerde aan University College London. ‘Dit onderzoek laat zien dat die ontwikkeling het eindpunt is van een lange geschiedenis van walvisvaart waar ook wij in West-Europa aan deelnamen. De Basken, de Noormannen, maar ook de Vlamingen en de Friezen, joegen allemaal op walvissen.’

Voor dit onderzoek werden duizenden botten vanuit het hele Atlantische kustgebied geanalyseerd. Daarvoor maakte dit onderzoeksteam gebruik van massaspectometrie: een technologie waarbij aan de hand van het collageen in het bot conclusies worden getrokken over de soort en leeftijd van het bot. Daarnaast keken de onderzoekers naar de verspreiding van de botten. ‘We vonden veel botten in kleine nederzettingen. Dat wijst erop dat ook mensen uit lagere sociale milieus walvissen aten.’

Onderzoeker Youri van den Hurk met de onderkaak van een orka.Beeld Eigen archief

Het determineren van walvisbotten is niet eenvoudig, benadrukt Van den Hurk. ‘Botmateriaal is zelden compleet. Walvisjagers nemen alleen de delen mee die ze nuttig vinden. Er is geen reden om een enorm walvisbot mee te nemen naar de nederzetting, terwijl dat wel de plek is waar wij onze archeologische vondsten doen.’

Al die walvissenjacht in het verleden liet zijn littekens achter. Verschillende walvissoorten zochten hun heil in andere wateren. Een voorbeeld daarvan is de noordkaper, waarvan nog enkele honderden individuen zich ophouden aan de Amerikaanse kant van de Atlantische Oceaan. Ook de grijze walvis, die vroeger in de Noordzee zwom, komt tegenwoordig alleen nog voor in de Stille Oceaan.

‘We kunnen nog niet zeker zeggen of dat te maken heeft met die walvisvaart’, geeft Van den Hurk toe. ‘Maar het is natuurlijk wel toevallig dat net op het punt dat de walvisvaart opkwam in de middeleeuwen, die soorten uit de West-Europese wateren verdwijnen.’

Louwrens Hacquebord, hoogleraar Arctische archeologie, prijst in een reactie vooral het inzicht dat de noordkaper en de grijze walvis vroeger ook rondom Nederland voorkwamen. Hij heeft echter zijn vraagtekens bij de focus op de walvisjacht. ‘Het kwam vaak voor dat men van gestrande exemplaren het vlees consumeerde. Het is dus lastig te zeggen welke soorten ook actief bejaagd werden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden