InterviewBernice Bovenkerk

Wageningse wetenschapper: ‘Als wij dieren eten, dan mogen dieren ook mensen eten’

‘Het is de tragiek van de mens. Anders dan een leeuw zien wij wat de gevolgen zijn van onze manier van eten.’Beeld Getty Images/iStockphoto

Het recht dat de mens zich toekent om dieren te eten is nergens op gebaseerd, schrijft filosoof Bernice Bovenkerk in 10 miljard monden, een bundel artikelen van Wageningen University & Research over de toekomst van ons voedsel. Dieren hebben net zo goed recht op leven als mensen. Als we het goed vinden dat mensen dieren eten, moeten we consequent zijn: dan mogen dieren ook mensen eten.

U zegt dat we een antropocentrisch voedselsysteem hebben.

‘Simpel gezegd komt dat erop neer: het enige dat waarde heeft, is de mens, al het andere heeft slechts in zoverre waarde dat het iets oplevert voor mensen. In een niet-antropocentrisch systeem zeg je dat dieren ook waarde hebben.’

Wil dat zeggen dat dieren en mensen gelijk zijn?

‘Lange tijd is beweerd dat de mens boven het dier staat omdat wij intelligent zijn en moreel besef hebben. Maar er zijn in het dierenrijk voorbeelden van al die eigenschappen te vinden. Mensapen hebben rechtvaardigheidsgevoelens, ratten voelen empathie. Nog belangrijker: er zijn ook mensen die niet al die eigenschappen hebben. Baby’s hebben geen moraal. Toch tellen zij ook mee.

‘Mensen en dieren zijn niet gelijk: ze verschillen van elkaar. Maar er is een onderscheid tussen gelijkheid en gelijkwaardigheid. Gelijkwaardigheid wil zeggen dat je ook kijkt naar de belangen van de ander. Als je de mens bovenaan zet, maak je je schuldig aan speciësisme, discriminatie op basis van soort.’

Bernice Bovenkerk.Beeld Paul Breuker

Het is de natuur. De leeuw eet de gazelle, wij het varken.

‘Dat is het recht van de sterkste. Als je dat doortrekt, kun je ook zeggen: mannen zijn sterker, dus ze mogen zich vrouwen toe-eigenen. Dan krijg je een wereld die niemand wil. Bovendien: een leeuw is een carnivoor. Wij niet. Wij zijn omnivoren, wij hóéven geen vlees te eten. Dat iets natuurlijk is, wil nog niet zeggen dat het goed is. Bovendien is er weinig natuurlijks aan de manier waarop wij vlees produceren.’

Er is ook diervriendelijk vlees van dieren die op een fatsoenlijke manier worden gehouden.

‘Ik heb liever dat varkens in een gezellige kringloopstal rondlopen. Maar ook daarmee maak je het toch mogelijk dat dieren worden gehouden en gedood. Door dat te doen, neem je een deel van hun leven en toekomst weg.

‘Binnen de dierwetenschappen is een vakgebied, Animal Labour, dat onderzoekt hoe dieren op vrijwillige basis met mensen kunnen samenwerken in een meersoortige samenleving. Denk aan begrazing, of varkens die de bodem omwroeten. Dieren zouden dan wel dezelfde soorten rechten moeten krijgen als wij: pensioen, vakantie, ziekteverlof.’

Als je vindt dat mensen dieren kunnen eten, moet je consequent zijn, schrijft u: dan geldt het omgekeerde ook.

‘Als een dier een natuurlijke dood is gestorven, vind ik er niets op tegen dat je het opeet. Ik zou er geen probleem mee hebben mijn lichaam na mijn dood ter beschikking te stellen. Het liefst wil ik dan wel door wilde dieren gegeten worden. Maar ik zou mijzelf daarvoor niet laten doden. Dan kun je dat van een dier ook niet verlangen.’

Moeten we dan allemaal veganist worden?

‘Theoretisch is dat waarschijnlijk het beste. Maar er zijn meer waarden die je moet afwegen: culturele waarden, samen eten met je familie. De reden waarom mensen vlees eten is invoelbaar: ze vinden het lekker. Dan vinden ze smaak belangrijker dan rechtvaardigheid. Iedereen moet dat voor zichzelf beslissen. Als je dat echt meent, vind ik dat legitiem. Maar het wordt meestal als drogreden gebruikt: veel mensen hebben het nooit geprobeerd.

‘Het is de tragiek van de mens. Anders dan een leeuw zien wij wat de gevolgen zijn van onze manier van eten. Wij zien ook dat we het zo niet hoeven doen, dat het slecht is voor de wereld. Dan weet je ook dat je niet weg kunt kijken. Maar je mag ook wel een beetje mild zijn voor jezelf. Zelf eet ik al meer dan dertig jaar vegetarisch. Ik heb ook vaak geprobeerd om helemaal veganistisch te eten. Dat is mij telkens een paar maanden gelukt. En ik ben er elke keer tegenaan gelopen hoe moeilijk dat is. Wij zitten in een systeem dat gebaseerd is op het gebruik van dieren: in ontzettend veel producten zitten dierlijke ingrediënten. De morele werkelijkheid is complex: je kunt nooit helemaal het goede doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden