Wacht het kabinet expres met publicatie van de Donorwet om een referendum te dwarsbomen?

Critici van de nieuwe wet vermoeden opzet

Zoveel haast als minister Ollongren (D66) van Binnenlandse Zaken maakt met het intrekken van de referendumwet, zo traag lijkt minister Bruins (VVD) voor Medische Zorg met publicatie van D66-Kamerlid Dijkstra's Donorwet in de Staatscourant. Critici van de Donorwet vermoeden opzet: het kabinet zou een referendum willen dwarsbomen.

Pia Dijkstra en Minister Bruno Bruins van Medische Zorg en Sport tijdens het debat in de Eerste Kamer over het initiatiefvoorstel om een actief donorregistratiesysteem in te voeren. Foto anp

Pia Dijkstra kreeg op 13 februari in de senaat net genoeg handen op elkaar voor een nieuwe, actieve vorm van donorregistratie. Drieënhalve week later is de wet nog niet gepubliceerd in de Staatscourant. Geen ramp voor de wet zelf, die gaat pas in de zomer van 2020 in. Maar wel voor tegenstanders die een referendum over de Donorwet willen organiseren.

De Wet raadgevend (Wrr) referendum schrijft voor dat de termijn voor het verzamelen van steunbetuigingen gaat lopen wanneer een wet is gepubliceerd in het Staatsblad. Die termijn bestaat uit vier weken voor de eerste 10 duizend handtekeningen en nog eens zes weken voor de vereiste 300 duizend handtekeningen.

Slinkse intenties

Minister Ollongren is op missie om de referendumwet af te schaffen. In sneltreinvaart loodste ze haar intrekkingswet langs de Raad van State en door de Tweede Kamer. De laatste horde is de Eerste Kamer. De senatoren willen nog staatsrechtgeleerden raadplegen en schriftelijke vragen stellen voordat ze het debat met de minister voeren. Het ziet ernaar uit dat ze begin mei over de intrekkingswet stemmen.

Net genoeg tijd, zo lijkt het, voor een petitie voor een referendum over de Donorwet. Maar dan moet minister Bruins wel een beetje opschieten met publicatie. Het spant erom: een petitie heeft alleen zin als de gehele termijn plaatsvindt voordat Ollongren haar intrekkingswet door de senaat krijgt.

De Partij voor de Dieren vermoedt slinkse intenties van de regering. Het kabinet wil immers van referenda af, niet er nog eentje bij. Als Bruins nog iets langer draalt, verdwijnt de kans op een Donorreferendum samen met de referendumwet. 'Er is een belang om te vertragen', zegt PvdD-senator Niko Koffeman. Dat vonden andere senatoren ook en dus schreef Eerste Kamer-voorzitter Ankie Broekers-Knol (op verzoek van de fractievoorzitters) een briefje aan minister Bruins. De vraag: waarom duurt het zo lang?

Bruno Bruins, minister voor Medische Zorg en Sport. Foto anp

Petitie

Op het ministerie van Volksgezondheid is men zich van geen kwaad bewust. Normaliter legt een minister eerst een wet voor aan de Ministerraad en wordt deze daarna behandeld in het parlement. Bij een initiatiefwet is die volgorde andersom. Bruins moet de Donorwet nog bespreken met zijn collega-ministers, laat zijn woordvoerder weten. Het is er de afgelopen weken niet van gekomen vanwege krokusreces en een reis naar de Olympische Spelen (hij is tevens minister van Sport). Volgende week is hij bovendien weer in Korea voor de Paralympics. Tot slot moet de koning de wet nog tekenen. Dan pas volgt publicatie. Dus het kan nog wel een paar weken duren.

Als Bruins kan treuzelen met de Donorwet, kan de Eerste Kamer dat wellicht ook bij de behandeling van Ollongren's Intrekkingswet? 'Zo zit ik niet in elkaar', zegt Koffeman. 'Maar ik laat me ook niet opjagen. Wij willen de Intrekkingswet heel zorgvuldig bekijken, maar dat komt vooral doordat het kabinet die wet met stoom en kokend water erdoor wil drukken.'

Weblog GeenStijl overweegt een petitie te starten zodra de Donorwet in het Staatsblad staat. Maar alleen als de weg richting referendum dan niet al is afgesneden, laat redacteur Bart Nijman weten. 'De Donorwet zou een perfect referendumonderwerp zijn.' Zo'n petitie zou kansrijk kunnen zijn: de afgelopen twee jaar lieten ruim 185 duizend mensen registreren dat ze geen orgaandonor willen zijn.