Waarom stokt je adem bij het horen van ellendig nieuws?

Ook bij slecht nieuws ben je als het ware 'in gevaar'. Beeld Thinkstock
Ook bij slecht nieuws ben je als het ware 'in gevaar'.Beeld Thinkstock

U kent het ongetwijfeld, dat gevoel in de keel als u een akelig bericht krijgt. Alsof onzichtbare vingers de keel letterlijk dichtknijpen en u naar lucht laten happen. Maar wat gebeurt er nu precies in het lichaam dat ons naar adem doet snakken? Of het nu gaat om het horen van een droevig of bedreigend bericht, of het zien van nare beelden, ze ontketenen een angstreactie in ons lichaam.

'Bij angst worden bepaalde hersengebieden geactiveerd, die met elkaar een netwerk vormen, ook wel het hersenangstcircuit genoemd', zegt psychiater in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) Irene van Vliet. Dat gaat zowel bewust (we realiseren ons dat we angstig zijn) als onbewust (nog zonder dat we verder hebben gedacht wat een bericht of beeld zoal betekent, is het lichaam in een verhoogde staat van paraatheid om goed op de dreiging te kunnen reageren).

Alarmknop

De amygdala, twee amandelvormige gebieden in de hersenen (vandaar ook de naam amandelkernen), vormen een belangrijk onderdeel van dit hersenangstcircuit. Het is een soort alarmknop die aangaat als er gevaar dreigt en weer afslaat als het is geweken. De amygdala hebben weer verbindingen met allerlei andere gebieden in de hersenen en de rest van het lichaam. Bijvoorbeeld naar de hersenstam, waar automatische lichaamsfuncties zoals de ademhaling en hartslag worden aangestuurd, legt Van Vliet uit.

Naast een versnelde ademhaling, kun je van schrik ook gaan trillen. Het hart gaat vaak harder pompen, de pupillen worden kleiner, de mond droger en er ontstaat soms aandrang om te plassen. Deze symptomen zijn bij iedereen globaal genomen hetzelfde. Alleen verschilt de intensiteit van persoon tot persoon.

Bij een deel van de mensen is dit netwerk ontregeld, hun systeem gaat bijvoorbeeld af zonder duidelijke aanleiding, of reageert extreem op een geringe aanleiding. 'Dan spreek je van een angst- of paniekstoornis', zegt Van Vliet. Bij deze mensen is het angstnetwerk als het ware overprikkeld. Ook aan de andere kant van het spectrum bestaan er uitzonderingen. Sommige mensen kennen heel weinig angst. Dat kan tamelijk onhandig zijn. 'Angst is functioneel. Mensen die weinig gevaar zien, hebben ook frequenter ongelukken. Angst beschermt je tegen gevaar.'

Vier aspecten

Een angstreactie kent vier aspecten, zegt de Leidse psychiater. Er is een cognitieve (angstige gedachten) en een emotionele reactie (het gevoel van angst), verder lichamelijke verschijnselen (bijvoorbeeld naar adem snakken, hartkloppingen, trillen, transpireren) en tenslotte ook gedrag (bijvoorbeeld vechten, vluchten of bevriezen).

Bij de lichamelijke reacties hoort ook een vernauwing van de bloedvaten vlak onder de huid. Zodat er meer bloed naar de grote spiergroepen gaat - handig want bij gevaar moet je kunnen vluchten. Dat klinkt niet onlogisch, als er bijvoorbeeld een tijger op je afrent of wanneer een voorbij scheurende auto moet worden ontweken, maar wat te denken van de arts die vertelt dat je moeder is overleden. 'Ook bij slecht nieuws, ben je als het ware 'in gevaar' ', zegt Van Vliet. 'Je moet niet stil blijven zitten of stoïcijns reageren. Er moet iets gebeuren. Het verlies van een belangrijk persoon geeft een emotionele reactie, daar moet je mee omgaan, en je moet handelen door bijvoorbeeld een afscheid te regelen.'

Ook een vraag voor deze rubriek?
Mail naar gezond@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden