Waarom mogen Nederlandse vrouwen na hun 45ste nog moeder worden?

De leeftijd waarop vrouwen in Nederland een vruchtbaarheidsbehandeling kunnen krijgen, gaat omhoog. Waarom is dat nodig? En wat zijn de risico's? Zeven vragen.

Vrouwen tot vijftig jaar komen straks in aanmerking voor een ivf-behandeling met een donoreicel of een eicel die voor hun 43ste is geoogst. Beeld thinkstock

Wat gaat er veranderen?
De leeftijd waarop vrouwen in Nederland een vruchtbaarheidsbehandeling kunnen krijgen, gaat omhoog. Eerst lag de grens bij 45 jaar, maar voortaan kunnen vrouwen tot hun vijftigste gebruik maken van eiceldonatie of van de eigen eicellen, mits die zij die voor haar 43ste heeft laten invriezen. De kosten van ivf lopen in de vele duizenden euro's per behandeling en deze worden alleen bij vrouwen tot 43 jaar vergoed. Oudere vrouwen betalen zelf.

Waarom moet die leeftijd omhoog?
Om vrouwen meer mogelijkheid te geven hun kinderwens in vervulling te zien gaan. Nu wijken veel vrouwen boven de 45 uit naar het buitenland, waar de leeftijdsgrens al hoger was.

De grens van 45 is ooit gesteld omdat vrouwen na die leeftijd vrijwel onmogelijk zwanger kunnen worden met hun eigen eicellen: de kwaliteit van de eitjes neemt sterk af naarmate een vrouw ouder wordt. Met een gedoneerde eicel, of een eigen eitje dat op jongere leeftijd is ingevroren, is dat anders. 'Een baarmoeder voorbereiden op de komst van een baby met een hormoonbehandeling is relatief eenvoudig', zegt gynaecoloog Jesper Smeenk, woordvoerder van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG).

Waarom dan 50?
Het is de leeftijd die bijvoorbeeld in België, Groot-Brittannië en Spanje wordt gehanteerd. In de VS is er zelfs helemaal geen leeftijdsgrens.

'Maar ook 50 is een enigszins arbitraire keuze', zegt Bart Fauser, hoogleraar voortplantingsgeneeskunde aan het UMC in Utrecht. Er is geen medische reden om bij een bepaalde leeftijd een limiet te stellen; het gaat om de vraag tot welke leeftijd we het als maatschappij acceptabel vinden dat een vrouw nog moeder wordt.

Heeft het oprekken van de grens medische gevolgen?
De kans op een geslaagde zwangerschap zonder complicaties neemt vanaf je 35e levensjaar af, maar dat geldt ook voor 'natuurlijke' zwangerschappen. 'Als je jonge eicellen gebruikt, speelt de leeftijd van de moeder nog wel een rol, maar veel minder sterk', zegt Smeenk van de NVOG. 'We maken voordat we gaan behandelen een goede risico-inschatting. Niet iedere vrouw die tegen de vijftig loopt, komt in aanmerking.' Problemen die vaker optreden naarmate de leeftijd van de vrouw hoger is, zijn een bijvoorbeeld hoge bloeddruk, vroeggeboorte en zwangerschapsdiabetes.

Geen onbelangrijk detail: de gebruikte eieren - donor of eigen ingevroren - zijn natuurlijk jonger dan de vrouw zelf. De kans op het syndroom van Down is, bijvoorbeeld, voor een belangrijk deel afhankelijk van de kwaliteit van de eicel.

Hoe groot is de groep?
Fauser treft jaarlijks zo'n twintig tot dertig vrouwen die door hun leeftijd niet meer in aanmerking komen voor ivf. Ze kiezen vaak voor een traject in het buitenland. In heel Nederland schat Fauser dat er jaarlijks zo'n 150 vrouwen van boven de 45 gebruik zullen willen maken van een ivf-behandeling.

In Nederland kunnen vrouwen pas sinds een aantal jaar hun eicellen laten invriezen en 'het loopt geen storm'. Tot op heden gaat het om enkele honderden vrouwen. Over het aantal terugplaatsingsaantallen in Nederland is nog niet veel te zeggen. Van collega's uit het buitenland hoort Fauser dat vrouwen meestal binnen 2 à 3 jaar terugkomen voor hun eicellen - het gebeurt dus zelden dat iemand tien jaar later nog aanklopt. 'Dat is opmerkelijk', zegt Fauser, 'omdat de gedachte achter het invriezen toch het kopen van tijd is.'

Zijn er wel donor-eitjes?
Dat is een heikel punt. De vraag naar donoreieren is nu al veel groter dan het aanbod en die zal met de nieuwe leeftijdsgrens alleen maar groeien. 'Vanwege de schaarste zie je dat veel vrouwen naar het buitenland uitwijken', zegt Smeenk. Maar een Spaanse eicel in Nederland laten plaatsen, dat kan niet. 'We hebben in Nederland strenge regels over de traceerbaarheid van een donor, dat geldt voor zowel sperma als eicellen. We werken niet met anonieme donoren.'

Ingevroren eicellen bij Medisch Centrum Kinderwens. Beeld anp

Moeten we dit willen?
Voor de veiligheid is het een goede zaak, zeggen gynaecologen. In het buitenland, met veel commerciële klinieken, kunnen nog wel eens uitwassen voorkomen (meerlingen, geen psychologische screening e.d.).

Dan is er nog de ethische discussie. Critici vinden dat een vrouw die te oud is om op natuurlijke wijze zwanger te worden - gemiddeld rond je 42ste - dit ook niet kunstmatig zou moeten worden. Bovendien vrezen zij dat vrouwen hun kinderwens nog gemakkelijker gaan uitstellen als ze later 'ook nog geholpen kunnen worden'.

Het argument 'onnatuurlijk' wordt selectief ingezet, zeggen voorstanders van de leeftijdsverhoging. Andere 'onnatuurlijke' ingegrepen als sterilisatie, abortus of ivf zijn volledig geaccepteerd. 'Als een man op zijn 50ste vader wordt, trekt bijna niemand zijn wenkbrauwen op', zegt Lucy van de Wiel. Zij is onderzoekster bij de Reproductive Sociology Research Group aan de universiteit van Cambridge en heeft haar proefschrift geschreven over de discussie rond het invriezen van eicellen. 'Bij een vrouw is het onacceptabel, zielig voor het kind en moeten we dit niet willen.'

Gynaecologen vinden dat de leefstijdgrens omhoog kan

'We zijn hier een stelletje moraalridders.' Lees de reportage in Volkskrant Magazine.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden