Waarom kun je jezelf niet kietelen?

Als een ander het bij je doet, lig je al gauw dubbel van het lachen. Wanneer je het bij jezelf probeert: niets. Waarom kun je jezelf niet kietelen?

Beeld Thinkstock / macniak

Het beste kunnen we onze hersenen zien als een verwachtingsmachine, vertelt Harold Bekkering, hoogleraar cognitieve psychologie aan het Donders Instituut in Nijmegen. 'Wanneer er iets onverwachts gebeurt, reageert ons lichaam daar razendsnel op om potentieel gevaar te ontwijken. Het is een reflex.' Denk aan het optrekken van je voet wanneer je in iets scherps trapt. Vaak gebeurt dat nog voordat je doorhebt wat er aan de hand is.

Gekietel is iets onverwachts, dus ziet je lichaam het als een teken van gevaar. De reflex is doorgaans om te lachen. Vermoedelijk is dat een overblijfsel uit de oertijd. 'Chimpansees zie je bijvoorbeeld grijnzen als ze zich in gevaar wanen. Blijkbaar is grijnzen gekoppeld aan gevaar', vertelt Bekkering. Maar waar het hardop lachen vandaan komt, is onbekend. 'Mogelijk heeft het ermee te maken dat het gevaar het emotionele systeem van het brein activeert, maar het kan ook aangeleerd gedrag zijn.' Vaak reageren we ook met gespartel en kronkelende ledematen - dat is vluchtgedrag, meent Bekkering.

De reactie op kietelen is dus een reactie op een onverwachte prikkel. Waarom moet je dan toch lachen als je het al aan zag komen? Bekkering: 'Als je weet dat iemand het gaat doen, is de reactie al minder heftig dan wanneer het onverwachts komt. Maar gekieteld worden blijft een onvoorspelbare ervaring. Je weet nooit precies waar, wanneer en met welke intensiteit je aangeraakt gaat worden. Dus is de reflex er alsnog.'

Daar komt bij dat kietelaars zich meestal richten op kwetsbare plekjes zoals de buik, oksels en voetzolen, waar het lichaam relatief heftig op reageert.

Wanneer je jezelf kietelt, valt de onvoorspelbaarheid volledig weg. De hersenen weten precies wat ze van plan zijn en er dreigt overduidelijk geen gevaar. 'Daarom kun je jezelf niet kietelen, zelfs niet op de meest gevoelige plekken,' meent Bekkering. Het kan kriebelen, dat wel, maar de reflex blijft uit.

Overigens kunnen oudere mensen over het algemeen beter tegen kietelen dan jonge mensen. Bekkering: 'De reflex wordt met de jaren minder sterk, omdat je lichaam leert dat het kietelen niet automatisch als gevaar hoeft te zien.'

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar gezond@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden