Beter/leven Kippevel

Waarom krijgen we kippevel van mooie muziek?

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: Waarom krijgen we kippevel van mooie muziek (of een bijzonder gedicht)?

Beeld Daantje Bons

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie: 

Voor sommigen is het een overgang in Cello Suite No. 1 van Johann Sebastian Bach, voor anderen het refrein van een hit van Jan Smit. Weer anderen krijgen kippevel of aangename rillingen over de rug bij het zien van een mooie film of bij het horen van poëzie.

Wat verklaart die reactie? Eigenlijk is het krijgen van kippevel of de rillingen vooral een cadeau van onze prehistorische voorouders. ‘Zij hadden een flinke bos haar op hun lichaam’, zegt Hein Daanen, hoogleraar inspanningsfysiologie aan de Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit in Amsterdam. ‘Wanneer die overeind gingen staan, zorgde deze vacht voor een betere isolatie.’ Hoewel de reactie zijn oorspronkelijke doel heeft verloren, spannen de spiertjes bij onze haarzakjes zich nu nog steeds aan bij kou. Dat is te zien als de bultjes die we kippevel noemen. Kippevel kan ook veroorzaakt worden door een schrikreactie. Het lichaam maakt dan het hormoon noradrenaline aan om klaar te zijn voor een vecht-of-vluchtreactie. Ook hierdoor gingen bij onze voorouders de haren overeind staan. Dit zorgde ervoor dat ze er groter en bedreigender uitzagen, wat de overlevingskansen ten goede kwam.

Maar waarom krijgen we soms ook kippevel of rillingen bij mooie muziek, film of poëzie? Het limbisch systeem speelt een hoofdrol, zegt Daanen. Dit gebied in de hersenen is betrokken bij emoties en indirect verbonden met het sympathisch zenuwstelsel: een rij zenuwknopen naast de ruggegraat en in de buik die emoties omzet in lichamelijke reacties. Daniel Levitin, een Amerikaanse neurowetenschapper en schrijver, denkt dat een mooi muziekfragment het lichaam kan foppen. Als je kippevel krijgt bij de uithaal in Hello van Adele, is dat niet omdat je schrikt maar omdat het je ontroert. ‘Het limbisch systeem is mogelijk niet nauwkeurig genoeg afgesteld om die twee emoties te onderscheiden, waardoor de uithaal toch kippevel veroorzaakt.’ De rilling die daarmee soms gepaard gaat, is een gevolg van kippevel op de rug.

Onderzoek van de Britse hoogleraar muziekpsychologie John Sloboda wijst uit dat kippevel lang niet de enige lichamelijke reactie is die we kunnen ervaren bij muziek. Zijn respondenten zeiden bijvoorbeeld vaker een brok in de keel te krijgen of te moeten lachen. Ook meldden ze tranen en seksuele opwinding. Veel van Sloboda’s proefpersonen waren geschoolde musici en konden precies duidelijk maken welke momenten in de muziek tot zulke reacties leiden. Dat was vaak bij tonen die op een onverwacht moment te horen waren of niet bij het begeleidende akkoord pasten. Bijvoorbeeld het moment waarop Adele het woord you van toon laat veranderen in haar wereldhit Someone like you.

Sloboda’s onderzoek ging uit van vragenlijsten waar vooral professionals op reageerden, hierdoor zijn de resultaten van zijn onderzoek wellicht niet representatief. Onderzoekers van de Universiteit van Oslo vonden een objectieve manier om emoties te registreren: het meten van de diameter van pupillen tijdens het luisteren naar muziek. Het bleek dat de pupil groter werd bij momenten in de muziek waar de proefpersonen ook rillingen voelden. Dit gemeten effect was nog groter bij muziek die door henzelf was gekozen. Herkenning speelt dus een belangrijke rol, nummers die mensen herinneren aan bijzondere en emotionele momenten brengen eerder een reactie teweeg. Zo kan het dus dat de een kippevel en rillingen voelt bij Jan Smits kraker Als de morgen is gekomen... terwijl de enige reactie die een ander kan opbrengen een geïrriteerd kuchje is.

Heeft u ook een vraag voor de rubriek? Mail naar beterleven@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden