Beter/leven Stemgeluid

Waarom je een hekel hebt aan je eigen stem

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: waarom klinkt je eigen stem onaangenaam?

Beeld Daantje Bons

In je hoofd klinkt je eigen stem best fijn. Maar als je jezelf beluistert op een bandopname is dat meestal flink schrikken. Dan klinkt je stem anders en vaak ook nog eens onaangenaam. Hoe kan dat? ‘Als je praat, hoor je je stem van twee kanten’, zegt Deniz Baskent, hoogleraar auditieve perceptie van het Universitair Medisch Centrum Groningen. ‘De geluidstrilling die je stem produceert, bereikt via de lucht van buitenaf het trommelvlies in het oor. Maar als je praat, gaat je stemgeluid ook direct via je nek en je schedel naar het oor. Op een bandopname van je stem hoor je alleen dat eerste deel: de geluidstrilling die via de lucht komt.’

En dat klinkt minder mooi, althans scheller, raspender.  Want het stemgeluid dat binnendoor reist, is lager van toon omdat de schedel als een soort klankkast fungeert. ‘De bas geeft warmte aan je stem. Dat vinden mensen plezierig klinken. Zonder die bas vinden we onze stem minder fraai. Er zijn zelfs mensen die hun eigen stem op een opname niet meteen herkennen.’

Sommige experts denken bovendien dat we een opname van onze eigen stem lelijk vinden doordat het geluid zo anders is dan we kennen en dan we verwachten. ‘Het is niet mijn expertise, maar daar valt veel voor te zeggen’, aldus Baskent. ‘Vooral omdat je zo gewend bent aan je eigen stem. Die raakt aan je identiteit.’ Overigens, als je je stem vaak terughoort, raak je ook daar weer aan gewend, zegt Baskent. Ze spreekt uit ervaring, omdat ze vroeger als kind thuis veel zong en muziek maakte met andere kinderen in de familie, waarvan ze opnames maakten. En dus hoort ze haar stem al terug sinds haar kindertijd. ‘In het begin vond ik het raar, maar dat is allang niet meer zo. Nu klinkt het helemaal goed.’

En hoe zit dat met een gehoorapparaat? Vervormt zo’n apparaat de manier waarop je stemgeluid binnenkomt, en is dat misschien een van de redenen dat zoveel slechthorenden hun apparaat liever niet indoen? ‘Interessante vraag. Dat zou kunnen, want een gehoorapparaat versterkt het geluid, maar doet dat niet met alle frequenties even sterk. Er is dus altijd sprake van vervorming, ja. En het microfoontje dat het geluid opvangt zit niet ín de gehoorgang, maar er net naast. Ook dat verstoort de natuurlijke weergave van je eigen stemgeluid.’

Er zijn overigens aanwijzingen dat we onze stem alleen lelijk vinden als we weten dat het om onze eigen stem gaat.  In 2013 lieten onderzoekers van de Amerikaanse Albright Universiteit 80 proefpersonen naar opnames luisteren van verschillende stemmen,  inclusief opnames van hun eigen stem – die ze volgens de wetenschappers niet als zodanig herkenden.  Allemaal gaven ze hun eigen stem consistent gemiddeld een hoger cijfer (op aantrekkelijkheid) dan de andere stemmen die ze te horen kregen. 

Hoogleraar Baskent doet in Groningen onderzoek naar stemperceptie. ‘Als we een stem horen, hebben we meteen een beeld van iemand. De leeftijd, hoe oud ze zijn, hoe groot. We kunnen stemmen ook heel goed van elkaar onderscheiden. Dat is iets wat mensen met een cochleair implantaat, een gehoorapparaat voor doven en zeer slechthorenden dat operatief in het hoofd wordt geplaatst, niet zo goed kunnen. We onderzoeken nu hoe dat komt. En of we dat kunnen verbeteren.’

En als u de volgende keer de schelle versie van uw eigen stem terughoort op de voicemail of via Skype, een kleine troost: deze geluidsdragers persen het geluid flink samen en het stemgeluid dus ook. In het echt is het heus minder erg. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.