Waarom gapen we zoveel in de sportschool?

Wie gaapt is moe, toch? Maar waarom moeten klaarwakkere mensen dan gapen tijdens het fitnessen, een yogales of op de dansvloer?

Hoe het gaap-koelmechanisme precies werkt, is tot op heden slechts een hypothese. Beeld avemario / thinkstock

Kinderen schijnen al te gapen in de baarmoeder, en ook dieren doen het. Het meest gapen we na het ontwaken en voor het slapengaan. Toch is de functie van geeuwen nog altijd onduidelijk. We gapen in elk geval niet omdat we een zuurstoftekort hebben, zoals lange tijd werd gedacht. Wie extra zuurstof krijgt, gaat namelijk niet minder gapen, blijkt uit diverse experimenten.

Zien geeuwen, doet geeuwen - dat weten we zeker. Verscheidene studies tonen zelfs aan dat mensen met meer empathie bevattelijker voor andermans gaap zijn dan bijvoorbeeld kinderen onder de vier jaar, mensen met autisme of schizofrenie.

In de winter gapen we meer dan in de zomer, zo blijkt uit een onderzoek van de universiteit van Princeton uit 2011. Althans, de inwoners van een aantal zuidelijke staten van de VS, waar de gemiddelde wintertemperatuur 22 en de gemiddelde zomertemperatuur 37 graden is - niet geheel toevallig de hoogte van onze lichaamstemperatuur.

Thermoregulatie

De meest waarschijnlijke gaaptheorie wordt gepropageerd door psycholoog Andrew Gallup, de hoofdonderzoeker van de studie uit 2011. Hij is wereldwijd dé man op het gebied van het gaaponderzoek en het verband tussen gapen en de 'thermoregulatie' van de hersenen.

Vermoedelijk gapen we omdat we op die manier onze hersenen op de juiste temperatuur kunnen houden, schrijft Gallup in een overzichtsstudie uit 2013 in Frontiers in Neuroscience. 'Spieren vragen om extra bloeddoorstroming tijdens sport; mogelijk moet het brein nadien ook om extra bloeddoorstroming vragen', licht Gallup per mail toe.

De mens is een warmbloedig dier met een constante lichaamstemperatuur. Daalt de temperatuur onder de 35 graden, dan spreken we van onderkoeling. Boven de 38 graden hebben we koorts.

Verkoeling

Breinstudies tonen aan dat de hypothalamus, het besturingssysteem in onze hersenen dat onder meer op gevoelens en emoties reageert, de handeling van het gapen stuurt. Laat dat nu ook de plek zijn die grotendeels verantwoordelijk is voor onze interne temperatuurregeling, schrijft Gallup. Ook opvallend is het feit dat mensen die een afwijking hebben waardoor ze hun lichaam niet goed op temperatuur kunnen houden, vaak excessief gapen.

Hoe het gaap-koelmechanisme precies werkt, is tot op heden slechts een hypothese. Van gapen gaat het hartritme omhoog, de bloeddruk stijgt, en ook krijgen de bloedvaten in het hoofd door de kaakbeweging meer bloeddoorstroming. De temperatuur van bloed in de rest van het lichaam is standaard 0,2 graad lager, ontdekten Amerikaanse onderzoekers. Verse toevoer van bloed zou zo zorgen voor verkoeling.

Om het brein te koelen, kun je trouwens ook een koud doekje op je voorhoofd leggen, volgens Gallup en zijn collega's. Mensen die dat deden, gaapten minder tijdens inspanning.

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar gezond@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden