Waarom bestaan er verschillende bloedgroepen?

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: Waarom verschillen bloedgroepen?

Beeld Daantje Bons

De mens zit best vernuftig in elkaar. Een krachtig stel hersenen die quantumcomputers en symfonieën kunnen bedenken, een anatomie van vingers en duim die allerlei priegelwerk mogelijk maken. Maar bij sómmige lichamelijke kenmerken rijst de vraag: welke mafkees heeft dit ooit bedacht?

Neem al die verschillende bloedgroepen. Op rode bloedcellen bevinden zich eiwitten. Als jij daar een ander type eiwitten hebt dan de buurman, spreek je van een andere bloedgroep. En dan is het ronduit gevaarlijk om elkaar zomaar een bloedtransfusie te geven als een van de twee bij een ongeluk veel bloed verliest.

Een laboratoriumtest kan weliswaar in een paar seconden bepalen welk bloed wel en niet matcht met een patiënt, maar omslachtig is het allemaal wel. Zo kun je A geven aan patiënten met A en AB, kan B naar B en AB, maar kan AB alleen naar mensen die zelf ook AB hebben. Bent u er nog?

Zeldzame varianten meegerekend zijn er in totaal zo'n 360 bloedgroepen, meldt woordvoerder Merlijn van Hasselt van Sanquin, de organisatie waar donoren hun bloed schenken voor wetenschap en geneeskunde. 'Ik ken verhalen dat er per straaljager bloed naar een patiënt moest worden gevlogen, omdat zijn bloedgroep zo uitzonderlijk was.'

Evolutie

Het moge duidelijk zijn: de wereld van bloedtransfusies zou er een stuk makkelijker uitzien als iedereen dezelfde groep zou hebben.

Dus, waarom hebben we die verschillende bloedgroepen eigenlijk? Evolutie speelt daarbij de hoofdrol. Zonder vooropgezet plan veranderen lichamelijke eigenschappen soms van generatie op generatie.

Het gaat daarbij om toevallige mutaties van het dna. Die kunnen slecht aflopen omdat ze zorgen voor medische ellende, maar heel soms pakt zo'n mutatie goed uit. Wie met zo'n gunstige mutatie rondloopt, heeft een licht voordeel ten opzichte van zijn soortgenoten, een grotere kans op nakomelingen, waarna de mutatie zich verder verspreidt. Denk aan die fijne mutatie die ervoor zorgde dat onze vroege voorouders net even wat makkelijker rechtop konden gaan staan.

Zo moet het ook gegaan zijn met bloedgroepen, denken wetenschappers. Bart Knols, muggenexpert en universitair docent aan de Radboud Universiteit, wijst op een veelvoorkomende bloedgroep in Afrika: duffy-negatief. Dat heeft een duidelijk evolutionair voordeel bij de bescherming tegen malaria. Bij deze ziekte breken parasieten rode bloedcellen af en hinderen zo het zuurstoftransport in het lichaam. Mensen met een duffy-negatieve bloedgroep missen een bepaald eiwit op hun rode bloedcellen. En laat dat nou precies het eiwit zijn dat een van de vijf malariaparasieten, Plasmodium vivax, normaal gebruikt als toegangspoort. Slechtere toegang tot de rode bloedcellen, minder risico op malaria; evolutionair best handig als je in Afrika woont.

Beeld Daantje Bons

Beste bloedgroep

En zo zijn er meer bloedgroepen die ietwat lijken te beschermen tegen bepaalde ziektes, of juist het risico erop enigszins vergroten, aldus de vorig jaar gepubliceerde overzichtsstudie Blood Type Biochemistry and Human Disease. Maar om nou te zeggen 'verrek, een druiper, komt natuurlijk omdat ik bloedgroep B heb': dat gaat toch echt te ver. Een condoom beschermt oneindig veel beter dan welke bloedgroep dan ook.

De gevonden bloedgroep-gerelateerde verschillen in risico's op ziektes zijn doorgaans klein. Gezien de enorme hoeveelheid ziektes die een mens kan oplopen, valt er bovendien niet zoiets aan te wijzen als een 'beste bloedgroep'. Maar als vooral het lot van anderen je lief is, dan valt er wél een winnaar aan te wijzen: O negatief. Deze bloedgroep - zo'n 7 procent van de Nederlanders loopt er mee rond - is de wereldstekker onder de bloedgroepen. Als patiënten zo snel bloed verliezen dat er zelfs geen tijd is om te testen welke bloedgroep ze hebben, geef dan O negatief, dat pikt elk lichaam zonder dat het afweersysteem op hol slaat.

Heeft u ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar beterleven@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden