REPORTAGE

Waardige strijd tussen wetenschappers en dijk

Dijkje pesten als experiment

Voor het eerst sinds lange tijd is er een dijk bezweken in Nederland. Niet door een stijgende zeespiegel bij een zwiepende storm, maar in koelen bloede door berekenende wetenschappers. Het kan bijdragen aan een realistischer dijkonderhoud.

Op woensdagochtend om 06.30 uur stroomt het water dan eindelijk over de ingezakte dijk de Leendert de Boerspolder in. Foto Marcel van den Bergh / De Volkskrant

'Wow, 38 millimeter in de afgelopen 35 minuten. De dijk schuift nu echt in horizontale richting. Er gaat iets gebeuren.' Geconcentreerd turen André Koelewijn en Cristina Jommi naar het beeldscherm, waarop allerlei gekleurde lijnen plotseling heftige knikken vertonen. 'Kijk nou, nog eens elf millimeter.' De wetenschappers van kennisinstelling Deltares en de TU Delft sprinten vanuit een primitieve keet aan de rand van de Leendert de Boerspolder naar buiten.

Op de vroege woensdagochtend lijkt het te gaan gebeuren in het zes hectare tellende poldertje. Een allang afgekeurde dijk kreunt en zucht na langdurige bewuste ondermijning. Met sensoren in de dijk en camera's vanaf een aanpalende dijk kijken de onderzoekers diep in het eeuwenoude dijklichaam. Wekenlang volgden ze de vorderingen van de bezwijkproef in nacht- en dagdiensten.

Omringd door een achttal promovendi staan ze met sterke zaklampen ingespannen achter de computer met zijn allen live naar de dijk te staren. Langzaam wordt het wat lichter. De contouren van een windmolen zijn zichtbaar in de felle lampen. In het water in de greppel voor de dijk ontstaan wat bellen. Een rat zwemt heen en weer. Stokjes met reflectoren steken als acupunctuurnaalden in het dijklichaam.

'Daar gaat-ie'

Dan klotst plots water over de rand in het midden van het proefvak. 'Ja hoor, daar gaat-ie', roept André Koelewijn om half zeven. De uitgebuikte dijk zakt onderuit. De bres wordt snel breder en een enorme watermassa spoelt vanuit de ringvaart het poldertje binnen.

Het licht van de schijnwerpers valt uit. In de nachtelijke schemering resteren alleen de zaklampen en het flitslicht van de fotograaf. Een muur van water stroomt binnen, de bres is na tien minuten al vijftien meter. Hoogste tijd voor het gezelschap om zich uit de voeten te maken en het hogerop te zoeken. Tien minuten, hooguit, en het is voorbij.

'Hij is bezweken en hij ging echt onderuit op het veen', meldt Koelewijn plechtig aan iemand per telefoon. Whatsapp-berichten en foto's gaan over en weer naar de pechvogels die de apotheose van wekenlang werk misten.

Eerst is de dijk met irrigatiebuizen kletsnat gemaakt, daarna groef aannemer Gebroeders Van der Poel stukje bij beetje een sloot aan de polderzijde. 'Door de sloot steeds een halve meter uit te graven en er weer water in te pompen, hebben we onwijs ons best gedaan om de dijk te pesten', zegt Henk van Hemert van kenniscentrum STOWA, opdrachtgever voor de proef. 'Waarschijnlijk is de kleidijk precies gaan afschuiven op de veenachtige ondergrond, maar we gaan de cijfers grondig bestuderen.'

'Door de sloot steeds een halve meter uit te graven en er weer water in te pompen, hebben we onwijs ons best gedaan om de dijk te pesten', zegt Henk van Hemert van kenniscentrum STOWA. Foto Marcel van den Bergh / De Volkskrant

750 duizend euro

De proef kost minstens 750 duizend euro. Veel geld voor het onbeduidend dijkje dat al in 1615 op de kaart stond. Toch kan de proef ook veel geld besparen, aldus Van Hemert. 'Er ligt in Nederland 3500 kilometer van dit soort kleidijken op veengrond. Onderhoud en versteviging ervan kost 250 duizend euro per kilometer.'

Als blijkt dat de dijken sterker zijn dan we op grond van bestaande modellen denken, dan kunnen waterschappen de versteviging of vervanging uitstellen. 'Mogelijk zullen ze ook minder kilometers onterecht afkeuren bij periodiek dijkonderhoud. Dat kan Nederland miljoenen euro's schelen.'

Ook Ben Blauw van Hoogheemraadschap van Rijnland is tevreden over de proef. 'Het gemaal van deze polder was aan het einde van zijn levensduur, de dijk moest verstevigd en we moesten hoognodig water compenseren omdat we met alle oeververstevigingen in ons stroomgebied drie hectare water hebben ingepikt.'

Foto Marcel van den Bergh / De Volkskrant

Natuurgebied erbij

Door de Leendert de Boerspolder aan het water te schenken, staat Rijnland nu in een klap drie hectare in de plus. Het waterschap is bovendien een natuurgebiedje rijker met zachte oevers en paaiplaatsen voor de snoek.

Nu al stoeien enkele eenden voor het verse gat in de dijk. Een blauwe boei dobbert. Daardoor kan de aannemer straks zijn dompelpomp terugvinden. En ook gaan kikvorsmannen op zoek naar de weggestroomde meetapparatuur als verplaatsingsmeters van grond en de waterspanningsmeters.

In de keet is er weer stroom en tonen de wetenschappers al een filmpje dat de remote sensing camera's maakten. De live-gebeurtenis was beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.