Waar blijft het beloofde 3D-geprinte grachtenpand?

Beschouwing: 3D-printen

In China rollen de huizen allang uit de 3D-printer. In Nederland blijft het tot nu toe bij een geinig buitenhuisje.

Met de opening van een 3D-geprint mini-buitenhuisje op de werkplaats van DUS architects in Amsterdam is de langlopende race om het eerste 3D-geprinte gebouw van Nederland in een nieuwe ronde beland. Die race begon in 2012, toen DUS de zogenoemde KamerMaker bouwde, 's werelds eerste, verplaatsbare 3D-printer die complete kamers kan uitprinten. Met deze printer wilden ze een hedendaags grachtenpand bouwen in Amsterdam-Noord. Het project trok wereldwijd de aandacht; de Amerikaanse president Obama kwam zelfs kijken tijdens zijn bezoek aan Nederland in 2014. Sindsdien is er weinig van het grachtenpand vernomen, totdat deze week het buitenhuisje verscheen - geinig, maar niet het wereldschokkende gebouw dat je verwachtte.

Vrijwel tegelijk met DUS begon architect Janjaap Ruijssenaars begin 2013 met zijn plan voor het Landscape House, een 3D-geprint (expositie)gebouw, ontworpen als een landschap, zonder begin of eind. 3D-printen leek de ideale productiemethode om de ingewikkelde, dubbelgekromde vlakken te maken. Het loopvormige gebouw zou in een keer 'uitgedraaid' kunnen worden en eind 2014 open gaan.

Ook van dit plan hoorden we verder niets, totdat afgelopen juni in Amsterdam met veel bombarie de 'revolutionaire' 3D-builder gepresenteerd werd, waarmee het gebouw gemaakt zal worden. Kennelijk bestond er nog geen geschikte printer.

(Tekst gaat verder onder foto).

Beeld Sophia van den Hoek

Waarom is het zo moeilijk om 3D-geprinte architectuur te maken? En: waarom zaten we er ook alweer op te wachten?

Het 3D-grachtenpand is een onderzoeksproject, het buitenhuisje een tussenstap, benadrukt architect Hedwig Heinsman van DUS. 'We willen uitzoeken wat de betekenis van deze nieuwe productietechniek voor de bouw kan zijn. Ons doel is architectuur dichter bij de consument te brengen.' Je kunt al online juwelen, iPhonehoesjes en vazen laten 3D-printen. DUS Architects gaat later dit jaar een nieuw bedrijf lanceren, Actual: een online marktplaats voor digitale mass customization voor de bouwindustrie.

Voor Ruijssenaars staat de vormvrijheid die 3D-printen biedt voorop. 'Je hebt geen mallen meer nodig, wat tijd en geld scheelt.' Maar geld is wel een punt; het ontwikkelen van de printers en het benodigde materiaal (Ruijssenaars gebruikt zand dat tot steen wordt verwerkt, DUS recyclebaar bioplastic) vergt een flinke investering. Ruijssenaars heeft hiervoor samenwerking gezocht met bouwer BAM, DUS met Heijmans. Ruijssenaars: 'We zijn nu in de fabriek aan het testen. Een kromming hebben we inmiddels schaal 1:4 geprint, de volgende stap is om dat 1:1 te doen.'

Bij DUS gaat begin 2017 de eerste heipaal voor het grachtenpand de grond in, wanneer kunnen we het Landscape House in het echt zien? 'Een einddatum, daar brand ik me niet meer aan', zegt Ruijssenaars wijselijk.

Terwijl twee architecten vechten om een been, loopt de derde ermee heen. Dat is het jonge architectenbureau Studio RAP. Zij denken dit jaar nog een gebouw te kunnen 3D-printen in beton, namelijk een halte voor de watertaxi in Rotterdam. Ook dit project, een samenwerking met betonleverancier Bruil, moeten we zien als een uithangbord voor de digitale, door robots geproduceerde architectuur waarin RAP is gespecialiseerd.

Ondertussen rollen in China de huizen allang uit de 3D-printer. Wat doen zij daar wat wij hier niet kunnen? Heinsman: 'Zij zoeken naar een ander soort kwaliteit. Wij zien digitale technieken als een kans om duurzame en op maat gemaakte producten te maken, in China draait het om snelheid en zijn de huizen allemaal identiek.'

'De Chinese economie is bovendien veel groter dan de Nederlandse', zegt Lucas Ter Hall van Studio RAP, 'terwijl de bouwregels hier strenger zijn. Wij werken met nieuwe materialen en constructies. Daarvoor zijn vergunningen vereist, waarop wij nog wachten. Maar in principe staan wij klaar om te printen.'

1-)Urban Cabin in Amsterdam Noord door DUS architects
Het 3D-geprinte mini-buitenhuis met buitenbadkuip dat DUS Architects op zijn werkplaats in Amsterdam-Noord bouwde, is een tussenstap in de ontwikkeling van een 3D-geprint grachtenpand. DUS startte in 2012 met dit grootscheepse 'onderzoek' naar de mogelijkheden van duurzaam, 3D-geprint bouwen, op basis van recyclebaar bioplastic. Begin dit jaar printte het bureau een gevel voor het tijdelijke Amsterdamse EU-gebouw. De bouw van het grachtenpand moet in het voorjaar van 2017 beginnen.

2-) Landscape House door Universe Architecture
Janjaap Ruijssenaars is een architect die de natuurkundige wetten graag tart. Hij ontwierp een zwevend bed, een Tetris-huis (woningen van blokjes die zoals in het computerspel in elkaar grijpen) en bedacht een installatie om energie uit zwaartekracht op te wekken. Met zijn Landscape House kreeg hij wereldwijd bekendheid. Het gebouw - 8 meter breed, 100 meter 'in de rondte' - zal gebruikt worden als expositieruimte. Volgens de architect hebben verschillende musea al interesse getoond.

3-) Stadsbankje in Amsterdam door Universe Architecture
Het eerste 3D-geprinte stadsbankje dat architect Janjaap Ruijssenaars van Universe Architecture eind 2015 presenteerde, is ook een (1:15) maquette voor het Landscape House dat hij gaat bouwen op een nader te bepalen locatie in Amsterdam. De continue, Escherachtige vorm is naadloos gerealiseerd in een steenachtig materiaal op basis van zand en een bindmiddel. In het Landscape House zal ook glas en staal verwerkt worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.