Vreugdevol

Laat een goed verhaal nooit verpesten door de feiten. Het is een ironisch bedoeld advies, dat tegenwoordig vooral op televisie steeds vaker serieus wordt genomen....

Over de voorkeur voor mythen en de kennelijke afkeer van harde wetenschappelijke inzichten gaat het in De vreugdeloze wetenschap, een bundel essays die eerder zijn verschenen in het tijdschrift AMC Magazine. Een boekje 'geboren uit verbazing en ook een beetje uit irritatie', schrijven samenstellers Simon Knepper en Johan Kortenray in hun inleiding. Waarom toch blijven hele volksstammen geloven in homeopathie, magische kastjes en genezende edelstenen? Is wetenschap te kil, te schraal, te dor?

Vervolgens proberen eenentwintig auteurs, voornamelijk wetenschappers, op die laatste vraag een ontkennend antwoord op te geven.

Dat heeft weinig originele maar wel vermakelijke beschouwingen opgeleverd. Op eenentwintig manieren wordt beschreven hoe de wetenschap God heeft gedood en de mens van zijn centrale plek in het heelal heeft beroofd. De mens is geen bijna-engel, maar een aap met een redelijk verstand, aldus bioloog Tijs Goldschmidt. Zonder ziel, vrije wil, echte moraal zelfs. Dat zijn allemaal verzinsels.

De auteurs vinden dat echter verre van vreugdeloze inzichten. 'Het schept voldoening iets te weten en te snappen', schrijft etholoog Jan van Hooff. Dat levert namelijk nieuwe verhalen op, die soms nog mooier zijn dan de oude mythen en bakerpraatjes. De wetenschap, zegt psycholoog Jaap van Heerden, neemt het raadselachtige van het bestaan niet weg, maar is er juist een uitdrukking van. Van Hooff citeert met instemming Darwins laatste zin in The Origin of Species: 'There is grandeur in this view of life!'

Psycholoog Douwe Draaisma vreest dat die voldoening helaas niet voor iedereen is weggelegd, omdat de simpele verklaringen die geloof en bijgeloof bieden te verleidelijk zouden zijn. Wetenschap is volgens hem alleen voor mensen die zich kunnen beheersen, en die de verleiding van de eenvoud kunnen weerstaan.

Maar feit is dat intussen hele volksstammen de wetenschappelijke boeken van Brian Greene en Antonio Damasio kopen, signaleert socioloog Bart van Heerikhuizen. Zelfs reisboekenschrijver Bill Bryson heeft zich op dit lucratieve segment gestort. Vreugdevolle boeken, waar geen verzonnen verhaal tegen opkan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden