Interview Piet Hein Coebergh

Voorspelling: we gaan big brother steeds meer waarderen

Het KennisCafé, de wetenschappelijke talkshow van onder meer de Volkskrant, sluit het jaar volgende week maandag af met een soort bonte avond: een stoet wetenschappers geeft microcolleges over wat we voor de jaren 2020 kunnen verwachten. Onder hen lector Piet Hein Coebergh van de Hogeschool Leiden: we gaan het komende decennium steeds meer in een big brother-wereld leven. Niet erg, we vinden dat juist prettig.

Veiligheidscamera's in China. Beeld Bloomberg via Getty Images

Pardon?

‘We leven nu al in een tijd van big brother. En daar geven we ons welwillend aan over, omdat de voordelen zo groot zijn. Denk aan hoe Google je voorkeuren onthoudt, of aan de gps-functie van mobiele telefoons. We weten dat iemand daar in theorie misbruik van kan maken. Maar per saldo worden we er blijer van dan verdrietiger, en dus nemen we de griezelscenario’s voor lief.’

Internetpionier Marleen Stikker zei in een interview in deze krant: het internet was bedoeld als vrijplaats, maar wordt nu overheerst door het ‘surveillancekapitalisme’, waar miljardairs zich verrijken met onze data.

‘Ja. Ja. Maar is dat nou echt zo erg? Hebben we er last van? Per saldo ben ik blij dat Google en zelfs Facebook er zijn. De wereld wordt er kleiner en transparanter door, mensen kunnen zich er beter door ontplooien, kennis gaat er sneller rond. Mijn overtuiging is dat de samenleving daardoor veiliger en mooier is geworden. Want als je elkaar beter begrijpt, is er minder kans dat je elkaar de hersenen inslaat.’

Maar dat kan toch ook zonder dat we al onze privégegevens te grabbel gooien?

‘Dat zou mooi zijn. Maar ik zie het als de, best schappelijke, prijs die we voor de voordelen betalen. De angst voor misbruik lijkt me niet opwegen tegen de voordelen.’

U ziet het als angst.

‘Een gevoel, ja. Iets irrationeels. We vinden nieuwe technologieën altijd een beetje eng. Toen de bonuskaart van Albert Heijn werd geïntroduceerd was het ook meteen: maar weet zo’n supermarkt dan niet te veel van ons af? Maar volgens mij zijn de meeste mensen uiteindelijk best blij met hun bonuskaart.’

Piet Hein Coebergh. Beeld Erasmus Universiteit

De jaren 2020 worden de jaren waarin dit soort technieken nog verder doordringen in ons leven, is uw prognose. Hoe?

‘Ik denk vooral dat we het nog normaler gaan vinden dat er partijen zijn die registreren wat we doen en weten wat ons drijft. Op medisch gebied, op fiscaal gebied, overal. We zullen nog meer dan nu worden meegesleurd in hoe we kennis en emoties met elkaar delen. De constante factor is dat mensen vanouds dorstig zijn naar nieuwe kennis, en bereid zijn daarvoor offers te brengen.’

Aan wat voor toepassingen moet ik denken?

‘Google Glass vonden we nog iets te ver gaan, maar denk aan de domotica: slimme thermostaten, robotisering, stemgestuurde computers zoals Alexa en Google Home. En aan de steeds verdergaande automatisering en deling van gegevens in de medische sector. Zodat men, als je in het buitenland in het ziekenhuis belandt, meteen ziet: daar is meneer Keulemans, en hier is zijn medische dossier. We accepteren nu ook al dat we makkelijk zijn te googelen.’

U en ik wel, maar er zijn ook mensen die liever onvindbaar zijn op internet.

‘Zulke mensen hebben inderdaad een beetje pech. Er zullen straks heus wel plekken zijn waar je je van de geneugten van het moderne leven kunt afwenden, in Gabon of Siberië of zo. Maar mijn voorspelling is dat het steeds moeilijker wordt om eraan te ontkomen. De pinautomaat is ook gaandeweg verdwenen. Mensen die liever in vroeger tijden leven gaan dit niet winnen.’

U bent onverbeterlijk optimistisch. Ziet u zelf dan helemaal geen nadelen?

‘Ik denk dat het erbij hoort dat er ook dingen misgaan. Het geijkte voorbeeld is natuurlijk China. Maar uiteindelijk is de vraag of je optimist of pessimist bent. Medio jaren tachtig waren er ook mensen die zeiden: wat erg, de grammofoonplaat verdwijnt. In plaats van: wat fijn, de cd is er. Ik denk dat het er allemaal een beetje bij hoort, en dat we de voordelen uiteindelijk groter vinden. Ik zou zelf niet graag teruggaan naar de middeleeuwen of een andere wereld zonder wifi.’

KennisCafé: ‘Wetenschappers over de 2020’s’. Maandag 16 december, De Balie, Amsterdam, 20.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden