Vogelbek blijkt klimaatgevoelig

Nauw verwante zanggorsen in de VS hebben een eigen type airco in hun bek waarmee ze de energie- en vochthuishouding kunnen reguleren naar gelang de klimatologische omstandigheden.

Onderzoek heeft uitgewezen dat de bek van vogels is aangepast aan het klimaat.

Dankzij Charles Darwin weten we dat de vorm van een vogelbek zich door natuurlijke selectie aanpast aan de leefomgeving. Zijn bezoek aan de Galapagoseilanden leerde hem dat de aard van het beschikbare voedsel invloed heeft op omvang en vorm van snavels.

De bek van vogels blijkt hen ook te helpen bij het aanpassen aan klimatologische omstandigheden. Vogels beschikken in hun bek over een soort airconditioning. Dit systeem, een complexe structuur in de neusholte, maakt het mogelijk de temperatuur en het vochtgehalte van de ingeademde lucht te reguleren en af te stemmen op de behoeften van het lichaam. Bij het uitademen worden warmte en vocht uit de lucht gehaald om verlies van vocht en energie tegen te gaan.

Amerikaanse onderzoekers ontdekten dat neusschelpen in de bek van vogels ervoor zorgen dat de dieren beter kunnen functioneren in een warm klimaat. Ze vergeleken de neusschelpen van twee nauw verwante zangvogels - ondersoorten van de zanggors - met een verschillend leefgebied. De ene soort leeft in een droge en warme omgeving, in een duingebied aan de Amerikaanse oostkust. De andere komt vooral voor in een vochtiger omgeving in het binnenland.

Met behulp van CT-scans zagen de wetenschappers dat de neusschelpen van de zanggors in het droge duingebied een groter oppervlak beslaan dan de neusschelpen van de vogels in het binnenland. De neusholte blijkt ook meer voorin de bek geplaatst dan bij de 'binnenlandse' zangvogels. Daardoor zijn ze beter in staat om bij het inademen lucht te koelen en bij het uitademen vocht uit de lucht te halen. Een aanpassing aan het plaatselijke klimaat, stellen de onderzoekers in The Auk: Ornithological Advances. 'Met de scans werden structuren in de bek van de vogels zichtbaar gemaakt, die wij ons als ornithologen niet konden voorstellen', aldus een van de auteurs van de studie. 'Nu zien we pas goed hoe complex de bek van vogels kan zijn.'

In een warme omgeving is het voor vogels van belang dat ze overtollige warmte kwijtraken om oververhitting te voorkomen. Daarbij speelt de ademhaling een belangrijke rol. Net als bij vogels in een koude omgeving die zo veel mogelijk warmte moeten vasthouden. Vogels hebben relatief weinig vocht in hun lichaam en vochtverlies kan ertoe leiden dat ze uitdrogen. Daarom is ook de vochtregulatie cruciaal voor hun overleving

Johan van Leeuwen, hoogleraar experimentele zoölogie aan de Wageningen Universiteit, acht het 'heel goed mogelijk' dat ook andere vogelsoorten dan de zangschors een vergelijkbare 'warmtewisselaar' hebben. 'Met deze CT-scans is weer bevestigd dat vogels, net als zoogdieren, zich onder druk van natuurlijke selectie aanpassen aan hun omgeving.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.