Wild idee

Voelen we ons aangetrokken tot tv-beelden door onze liefde voor vuur?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: aantrekkingskracht tv herleidbaar tot prehistorische vuuraanbidderij.

Ronald Veldhuizen
null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Met z’n allen achter de tv. Dat mensen daarbij ontspannen ligt misschien voor de hand, maar wat betreft antropoloog Christopher Lynn zit er een diepere reden achter. De bewegende tv-beelden, zegt de onderzoeker van de universiteit van Alabama tegenover New Scientist, lijken op het gefonkel van de vele houtvuurtjes waarachter onze prehistorische voorouders samen warmte zochten en verhalen uitwisselden. Omdat zulke vuuravondjes mensen de gelegenheid gaven om beter in groepen samen te werken, deden vuurliefhebbers het beter tijdens onze evolutie.

Wat is er zo wild aan?

Lynn maakt een grote sprong: dat vuur onze voorouders hielp bij jagen en overleven in koude gebieden zullen weinig onderzoekers betwijfelen, maar dat de uitvinding een soort instinctieve vuurliefhebberij in ons heeft achtergelaten, is een tweede. Het zou wel kunnen verklaren waarom mensen zo van vuurtjes houden, terwijl heel wat dieren er een afkeer van hebben.

De antropoloog voorspelt dat alleen al kijken naar een vlammenspel ons kalmeert. En dat ook andere soorten lichtspel – een rustige film of natuurdocumentaire – ons tot rust brengen, meer dan stilstaand beeld.

Waarom zou het kunnen kloppen?

Sinds de uitvinding van vuur is er in elk geval genoeg tijd verstreken om allerlei instinctieve reacties op vuur te laten evolueren, zegt emeritus hoogleraar biologische antropologie Carel van Schaik. ‘We hebben het over honderdduizenden jaren.’

In theorie is een psychologisch vuurinstinct ook wel mogelijk, denkt Van Schaik. ‘Als mensen rondom een vuur zaten, konden ze waarschijnlijk hun waakzaamheid voor grote roofdieren laten zakken. Je moet je dan wel afvragen of het vuur zelf kalmerend werkte, of dat het misschien gewoon angst wegnam.’

Lynn denkt aan het eerste: uit een eerste experiment concludeert hij dat alleen al kijken naar vuur de bloeddruk kan verlagen. Een nieuw onderzoek dat laat zien dat beelden van vuur hetzelfde doen, is hij aan het afronden.

Wat spreekt de theorie tegen?

Toch vindt Van Schaik dat Lynn wel erg grote stappen zet, vooral met het idee dat alles wat fonkelt of flikkert ons dankzij het vuurinstinct kan kalmeren, waaronder dus tv-beelden waarop geen vuur te zien is. ‘Dan wil je toch echt meer experimenten zien voordat je zo’n bewering doet.’

Dat vindt ook sociaal-psycholoog Hans Rocha IJzerman van de Université Grenoble Alpes. Rocha IJzerman is gespecialiseerd in hoe onze behoefte aan warmte en sociaal contact samengaan. ‘De studies tot nu toe hebben echt te weinig proefpersonen’, zegt hij. Verder vindt Rocha IJzerman dat Lynn statistisch hier en daar een bocht afsnijdt, waardoor zijn vondsten tot nu toevalstreffers lijken te zijn. ‘Haardvuur kan best ontspannend werken, maar op basis hiervan valt dat niet te concluderen.’

IJzerman vraagt zich ook af of de onderzoeksaanpak handig is. ‘De meeste mensen hebben weleens bij een vuurtje gezeten en hebben daar al een associatie bij. Een romantisch avondje bijvoorbeeld. Je kunt dan nog moeilijk testen of iemands reactie daarop instinctief is. En waarom zou kalmte zo belangrijk zijn? De andere voordelen van vuur waren al groot genoeg voor een betere overleving.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden