Vijf vragen over Kepler-452b, het 'dikke neefje' van de aarde

Er is een 'grotere en oudere neef van de aarde' buiten ons zonnestelsel ontdekt. Naam: Kepler-452b. Dat heeft NASA deze week bekendgemaakt op een persconferentie. De nieuw ontdekte exoplaneet, op 1400 lichtjaar afstand, is de meest 'aarde-achtige planeet' die tot nu toe is gevonden.

Een artist's impression van hoe planeet Kepler-452b er mogelijk uit zou kunnen zien. Beeld NASA/JPL-Caltech/T. Pyle

1. Is Kepler-452b een tweelingbroertje van onze eigen aarde?

Kort antwoord: Niet echt.
Langer antwoord: De aarde is een kleine planeet met een kern van metalen, een dikke mantel van gesteenten, en stromend water aan het oppervlak. O, en met leven natuurlijk. Hoe Kepler-452b eruit ziet weet echter niemand. De planeet is ontdekt doordat hij - gezien vanaf de aarde - eens per omloop voor zijn moederster langs beweegt en daarbij een piepklein beetje licht onderschept. Uit die minieme helderheidsvariaties is afgeleid dat de planeet zestig procent groter is dan de aarde, maar er is niet bekend hoe zwaar hij is en waar hij uit bestaat. Het kan een rotsachtige wereld zijn, maar misschien ook een kleine versie van een gasplaneet als Neptunus. Bovendien is de moederster van Kepler-452b een slag groter, zwaarder, helderder en heter dan de zon. Als er al oppervlaktewater op de planeet voorkomt, zal dat over niet al te lange tijd allemaal zijn verdampt.

Beeld epa

2. Kan er leven voorkomen op Kepler-452b?

Kort antwoord: Vrij onwaarschijnlijk, maar zeg nooit nooit.
Langer antwoord: Niemand weet hoe het leven op aarde is ontstaan, en aan welke voorwaarden een planeet moet voldoen om leven te herbergen. Kepler-452b draait in de zogeheten 'bewoonbare zone' rond zijn moederster. Dat wil zeggen: op een afstand waar de temperatuur precies goed is voor het bestaan van vloeibaar water - een onmisbaar ingrediënt voor vrijwel elke vorm van aards leven. Maar of dat water er ook echt is, is een andere vraag. Momenteel is het de planeet waarschijnlijk te heet voor complexe levensvormen, maar in het verre verleden was de moederster van Kepler-452b minder heet, en zou het klimaat meer op dat van de aarde hebben kunnen lijken. Biologische activiteit valt pas aan te tonen als het lukt om de samenstelling van de planeetdampkring te meten. Zelfs met de nieuwe monstertelescopen die momenteel in aanbouw zijn is dat nog onmogelijk, omdat Kepler-452b op een afstand van 1400 lichtjaar staat - ruim 13 biljard kilometer.

Beeld epa

3. Kunnen we ooit een bezoek brengen aan Kepler-452b?

Kort antwoord: Voorlopig niet.
Langer antwoord: De ruimtesonde New Horizons, die er 9,5 jaar over deed om Pluto te bereiken, vliegt met een snelheid van zo'n 14 kilometer per seconde het zonnestelsel uit. Maar met die snelheid duurt een reis naar Kepler-452b altijd nog enkele tienduizenden jaren. Even een kijkje nemen bij het 'dikke neefje' van de aarde is er voorlopig dus niet bij. Maar een ruimtereis naar de verre exoplaneet is niet per definitie onmogelijk. Als het in de verre toekomst lukt om snelheden te bereiken die in de buurt van de lichtsnelheid komen (300.000 kilometer per seconde, de hoogst mogelijke snelheid in de natuur), duurt zo'n reis voor de thuisblijvers weliswaar een paar duizend jaar, maar voor de bemanning verstrijkt de tijd veel langzamer - een effect van Einsteins relativiteitstheorie. Wie weet zal het dus ooit mogelijk zijn om ruim binnen één mensenleven een bezoek te brengen aan Kepler-452b. Wie meer wil weten over hoe (en wanneer) sciencefiction werkelijkheid kan worden, moet het boek Robots, aliens en popcorn van George van Hal lezen.

4. Is de ontdekking van Kepler-452b gehypet?

Kort antwoord: Misschien wel, door de media
Langer antwoord: Je hoort vaak zeggen dat NASA dit soort ontdekkingen alleen naar buiten brengt omdat het budget onder druk staat. Dat is flauwekul. Ruimteonderzoeksprojecten hebben een veel langere levensduur dan de gemiddelde zittingsperiode van een Amerikaanse regering. De ruimtetelescoop Kepler, die duizenden nieuwe exoplaneten heeft ontdekt, werd 25 jaar geleden al ontworpen, toen niemand wist hoe het politieke klimaat in 2015 zou zijn. Bovendien wist niemand precies wat voor ontdekkingen Kepler zou gaan doen. De reden dat dit soort ontdekkingen met het grote publiek worden gedeeld, is heel simpel: NASA is een overheidsinstelling, en alle activiteiten worden door de belastingbetaler bekostigd. Dat schept een verplichting: je wilt ook laten zien wat het onderzoek aan nieuwe wetenschappelijke kennis oplevert. En dat onderzoekers enthousiast zijn over hun ontdekkingen (Kepler-wetenschapper Jeffrey Coughlin speculeerde zelfs dat onze achterkleinkinderen misschien bij Kepler-452b op bezoek zouden kunnen gaan), kun je ze moeilijk kwalijk nemen. Het is en blijft de taak van de media om de soms enigszins ronkende teksten van persberichten te duiden en in perspectief te plaatsen (en wie de persberichten erbij pakt, ziet dat het met die ronkende teksten heel erg meevalt). Dat doe je niet door in de krant of op tv te beweren dat NASA met de ontdekking van Kepler-452b de langverwachte 'Tweeling aarde' heeft gevonden, of door uitsluitend te fantaseren over buitenaards leven.

Beeld reuters

5. Is de ontdekking van Kepler-452b dan eigenlijk wel belangrijk?

Kort antwoord: Ja.
Langer antwoord: Kepler werd ontworpen en gelanceerd om erachter te komen hoe frequent aarde-achtige planeten voorkomen in het heelal. De verrassendste ontdekking die met de ruimtetelescoop is gedaan, was echter dat planetenstelsels bij andere sterren er meestal compleet anders uitzien dan ons eigen zonnestelsel. Vaak cirkelen er relatief zware 'superaardes' in heel kleine omloopbanen, waar de temperatuur veel te hoog is voor vloeibaar water of voor leven. Kepler-452b is ook zo'n superaarde, maar wel in een veel wijdere baan rond zijn moederster - een baan die veel op de aardbaan lijkt, met een omlooptijd van 385 dagen. Als er meer van dit soort 'bewoonbare' superaardes bij zonachtige sterren worden gevonden, kan de vraag naar de uniciteit van onze eigen thuisplaneet veel nauwkeuriger worden beantwoord.

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.