Vier vragen over hoe coldcaseteams te werk gaan

'Nabestaanden staan vaak te juichen als een zaak wordt heropend'

Het is spectaculair als zeer oude zaken alsnog kunnen worden opgelost. Maar zo veel zijn dat er nog niet en de dna-methode is geen wondermiddel.

Onderzoek bij verdachte in Landgraaf moord Nicky Verstappen). Foto anp

Hoeveel cold cases zijn momenteel onopgelost?

In de Nederlandse politiekelders staan volgens de nationale politie dozen van zo'n 1.500 ernstige zaken die nooit zijn opgelost. Ze gaan door voor 'cold cases', omdat voor het vergrijp minimaal 12 jaar gevangenisstraf staat. Het merendeel zijn levensdelicten, maar ook ernstige zedenzaken en een aantal vermissingen staan te wachten op een doorbraak. Momenteel worden 130 zaken onderzocht, minder dan 10 procent van alle cold cases.

Wat zijn criteria om een zaak te heropenen?

Dit is lastig te zeggen. Het is aan de coldcaserechercheurs bij de tien regionale eenheden om in te schatten welke onopgeloste zaken uit de kaartenbak de moeite van het heropenen waard zijn. In Rotterdam, Amsterdam, Den Haag en Midden-Nederland zijn vaste cold case-teams hiermee belast. Kansrijk geachte zaken pakken zij zelf op. Bij de andere eenheden beslist de leiding per geval of ze een coldcaseteam vormen voor een oude zaak.

Het is allemaal vrij willekeurig, zegt Peter van Koppen, die als coldcase-expert van de Vrije Universiteit in Amsterdam kritisch is over hoe in Nederland wordt omgegaan met oude zaken. 'Op heel veel plekken gebeurt helemaal niets en wacht een uitgebluste rechercheur alleen maar op een tip', zegt hij. 'Dit noemen ze dan een coldcaseteam.' Zorgelijk, vindt hij, omdat nabestaanden doorgaans staan te juichen als hun zaak het label cold case krijgt. 'Maar in de praktijk belandt de zaak vaak alleen op een ander plankje en worden rechercheurs er ook nog afgehaald als een recentere zaak hun aandacht vraagt.'

Van Koppen pleit voor eliteteams, die echt iets kunnen toevoegen waar het reguliere recherchewerk tot niets heeft geleid. In bepaalde zaken is volgens hem met de huidige manier van werken wel resultaat geboekt, zoals bij de dood van Nicky Verstappen (1998) en Marianne Vaatstra (1999). Van Koppen: 'Maar die zaken bleven zo knagen bij de rechercheurs, dat ze helemaal geen opdracht meer nodig hadden.'

Dna-wattenstaafje voor onderzoek in de zaak van Marianne Vaatstra. Foto Raymond Rutting/ de Volkskrant

Wat zijn veel geziene doorbraken?

Net als in reguliere zaken, blijken ook in oude zaken getuigenverklaringen vaak de doorslag te geven. Een politiestudie van vorig jaar laat zien dat in 48 opgeloste cold cases, de daders in 40 procent van de gevallen aan gemiddeld twee personen in hun omgeving hadden verteld wat zij hadden gedaan. Volgens Van Koppen wordt zelfs 70 procent van de zaken opgelost door getuigenverklaringen.

'Vaak gaat het om mensen wier levens zodanig zijn veranderd, dat ze toch gaan praten', zegt hij. 'Een vrouw die in een vuile scheiding zit en toch de politie maar vertelt over de moorden die haar man heeft gepleegd. Of betrokkenen die op hun sterfbed ineens wroeging krijgen en hun verhaal doen, zoals deze maand in België gebeurde met de oud-agent die opbiechtte deel uit te hebben gemaakt van de Bende van Nijvel.'

Onderzoek hemd Henk Opentij uit programma Peter R. de Vries).

Maar dna-onderzoek speelde toch ook een belangrijke rol bij recente zaken?

Inderdaad, maar het is zeker niet het belangrijkste middel. Sinds 2012 mag ook worden gekeken of er een match is met dna dat in de familie dicht in de buurt komt van het gevonden profiel. Dit verwantschapsonderzoek leidde onder meer naar verdachten in bekende cold cases zoals de moord op twee Rotterdamse prostituees (1990-'91), de Kralingse Bos-moorden bij een homo-ontmoetingsplaats (1993) en de moord op het Amsterdamse echtpaar Henk Opentij en Mary Run (1997). Ook in de zaak-Vaatstra is eerst grootschalig dna-verwantschapsonderzoek uitgevoerd, maar uiteindelijk werd de dader gevonden omdat hij zelf vrijwillig dna afstond voor het onderzoek.

Jaarlijks krijgt het Nederlands Forensisch Instituut zo'n 65 cold case-dna-opdrachten van het Openbaar Ministerie. Van de 48 opgeloste cold cases die de politie vorig jaar liet onderzoeken, werd eenderde opgelost door dna. Van Koppen noemt dit percentage niet realistisch. 'Dna is volslagen onbelangrijk in dit soort zaken', zegt hij. 'Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat 3 procent wordt opgelost met technische sporen.'


Hoe effectief is nieuw dna-onderzoek?

Wordt na 27 jaar alsnog bewezen wie Mimi vermoord heeft?
De Haagse rechtbank boog zich maandag over een coldcasezaak: een beestachtige moord uit 1990. Valt de zaak na 27 jaar nog te bewijzen?

Miriam Mimi Sharon op Opsporing Verzocht.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.