Vier miljard mensen geconfronteerd met waterschaarste

Het tekort aan zoet water in de wereld is nijpender dan werd aangenomen. Wereldwijd hebben vier miljard mensen minstens een maand per jaar last van ernstige waterschaarste. Dat concludeert Arjen Hoekstra, hoogleraar watermanagement aan de Universiteit Twente, in een onderzoek dat vrijdag is gepubliceerd in Science Advances.

Een meisje en haar vader halen water bij een bijna opgedroogd reservoir in Centraal-China. Beeld afp

Volgens Hoekstra hebben wetenschappers de waterschaarste tot nu toe onderschat. Dat komt doordat in eerdere studies is gekeken naar de beschikbaarheid van water op jaarbasis en geen rekening werd gehouden met seizoenschommelingen. 'Dat is misleidend', zegt Hoekstra. 'Door naar het tijdsbestek van een jaar te kijken wordt een deel van de schaarste weggepoetst. Het geeft een positiever beeld. Schaarste doet zich vooral voelen in droge periodes. Een watertekort kan in hetzelfde jaar nog worden gevolgd door overstromingen.'

Eerdere berekeningen geven aan dat 2 tot 3 miljard mensen worden geconfronteerd met ernstige waterschaarste. Door voor elke plek op aarde te kijken naar het aantal mensen dat een of meer maanden per jaar met schaarste wordt geconfronteerd komt Hoekstra op het aanzienlijk hogere getal van 4 miljard. Tussen de 1,8 en 2,9 miljard mensen heeft er 4 tot 6 maanden per jaar mee te maken. Een half miljard wereldbewoners kampt het hele jaar door met watertekort.

Een Chinese boer geeft zijn droge land water Beeld epa

Meeste slachtoffers in China en India

In de berekeningen van Hoekstra is sprake van waterschaarste als de feitelijke waterconsumptie groter is dan de hoeveelheid water die voor duurzaam gebruik beschikbaar is. Hij spreekt van ernstige schaarste als de vraag naar water minstens 2 keer groter is dan de beschikbaarheid bij duurzaam verbruik. Hoekstra: 'Dan wordt de watervoorraad uitgeput. Dan daalt het grondwater, drogen meren op, stroomt er minder water door de rivieren en komt de watervoorziening voor landbouw en industrie in gevaar.'

Bij schaarste wordt de landbouw gewoonlijk het eerst getroffen. Er is te weinig water voor de gewassen, de voedselzekerheid komt in gevaar. Dan volgt de industrie en pas later komt de drinkwatervoorziening in het geding. Het verbruik van drinkwater is slechts een klein deel (gemiddeld 4 procent) van de totale waterconsumptie. Hoekstra: 'Tekort aan drinkwater is vooral een kwestie van infrastructuur: het water is niet daar waar het nodig is.'

Bijna de helft van de 4 miljard mensen die te maken heeft met waterschaarste woont in China en India. Maar ook elders in de wereld zijn omvangrijke regio's met problemen. Behalve in India en China heerst schaarste in het westen van de VS, Mexico, Australië, Noord- en Zuid-Afrika, het Midden-Oosten en Zuid-Europa.

Uitgedroogde rijstvelden bij de Mekongrivier in Laos Beeld afp

Vooruitgang van computermodellen

Frank Rijsberman, onderzoeker en adviseur op het gebied van watermanagement, landbouw en voedselveiligheid, noemt de studie van Hoekstra een goed voorbeeld van de vooruitgang in de kwaliteit van computermodellen. 'Die worden steeds gedetailleerder en daardoor steeds bruikbaarder om praktische oplossingen te zoeken.'

Rijsberman, CEO van de internationale non-profitorganisatie CGIAR en niet betrokken bij Hoekstra's onderzoek, wijst erop dat waterschaarste gedurende het hele jaar ernstiger is dan schaarste gedurende een aantal maanden. Die kan vaak worden opgelost door bijvoorbeeld het aanleggen van stuwdammen of het importeren van voedsel. 'Nederland zou gedurende een aantal maanden waterschaarste hebben als er onvoldoende waterberging zou zijn.'

De studie van Hoekstra is het resultaat van jarenlang onderzoek, dat hij samen deed met een wetenschapper uit Ethiopië, Mesfin Mekonnen. Zij gebruikten massa's data over klimaat, landgebruik, bodemgesteldheid, gewassen, irrigatie, bevolkingsdichtheid en industrie voor hun computersimulaties.

Een schaap zoekt naar voedsel in een droog waterreservoir in Lushan, in centraal-China. Beeld epa

Uitvinder van de 'watervoetafdruk'

Hoekstra is degene die het steeds vaker gebruikte begrip 'watervoetafdruk' introduceerde. Het is een manier om te berekenen hoeveel water nodig is voor de productie van bijvoorbeeld een kilo vlees, fruit of een spijkerbroek. Hij becijferde dat de gemiddelde wereldburger 4.000 liter water per dag gebruikt, voor een aanzienlijk deel in de vorm van dierlijke producten.

Droogte in Californië, Verenigde Staten Beeld afp

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.