Video-essays: een paar minuten voel je je net zo slim als de maker

Ze duren niet lang en staan bol van informatie en originele redeneringen: video-essays. Het genre heeft een vlucht genomen, en niet zonder reden. Beeldscherm klaar? Lezen maar.

Beeld Lars Deltrap

Het zijn filmpjes waarin het taalgebruik van Donald Trump wordt geanalyseerd, of hoe Kanye West de menselijke stem gebruikt als instrument. Filmpjes waarin alle verwijzingen in de film Hail, Caesar! van de gebroeders Coen worden belicht, of over wat je kunt leren over de hedendaagse politiek van de film The Truman Show. Het kan ook een montage zijn van beelden uit Wes Anderson-films, met een stippellijntje in het midden, om te illustreren dat hij altijd naar gecentreerde shots streeft.

Dit zijn stuk voor stuk video-essays, een genre van internetfilmpjes dat sinds een paar jaar in opkomst is. Maar wat zijn video-essays precies? In zijn TED-talk How YouTube Changed the Essay zegt de Amerikaan Evan Puschak, van het kanaal Nerdwriter1, dat video-essays zijn geëvolueerd uit de zogenaamde explainer-filmpjes, waarin allerlei onderwerpen, vaak aan de hand van een animatie, worden uitgelegd. Video-essays gaan een stap verder: ze ontleden een fenomeen om een punt te maken, vaak om een verborgen mechanisme bloot te leggen.

Ze kunnen in principe over alles gaan, maar omdat ze zo zwaar leunen op beeldmateriaal worden in de meeste (en de beste) video-essays films, series, muziek, televisieprogramma's en soms stand-up comedy ontleed. Rijkelijk puttend uit beeld- en popcultuur presenteren ze een overtuigende, vloeiende gedachtenstroom.

Lees verder onder de video.

Product placement door youtubers: reclame, of niet?

Product placement zijn we inmiddels gewend van sporters, muzikanten en filmsterren, maar bij de nieuwste sterren aan het firmament, de youtubers, is het nog even wennen: is het nou reclame of niet? Lees hier het hele artikel.

Waarom zijn video-essays zo onweerstaanbaar? Om in een geschreven stuk uit te leggen wat er zo leuk is aan video-essays en waarom een essay op YouTube spannender en beter kan zijn dan op papier, is in zekere zin een onmogelijke opgave: dat het video-essay door toevoeging van beeld en geluid zoveel dieper en gedetailleerder op de materie kan ingaan, en met direct bewijs de kijker sneller overtuigt, is alleen aannemelijk te maken door er eens naar te kijken.

Dus laten we voor het gemak ervan uitgaan dat u een beeldscherm in uw hand of in uw zak heeft. Zoek het YouTubekanaal Nerdwriter1 op en klik op het filmpje Intertextuality: Hollywood's New Currency. Puschak vertelt dat hij keek naar de trailer van Belle en het Beest, een remake van de tekenfilm met echte acteurs, en dat twee symbolen hem opvielen: de rode roos en de frase 'Be our guest', beide verwijzingen naar het origineel. Herhalingen van eerder succes dus. Dit is typerend voor een nieuwe emotionele valuta in Hollywood, betoogt hij, intertekstualiteit. Waarna hij zijn observatie begint te staven met bewijs.

Intertekstualiteit bestaat al zolang we verhalen vertellen, legt Puschak uit, maar heeft een nieuwe lading gekregen door de stroom aan 'sequels, remakes, reboots and adaptations' in de filmindustrie. Meteen schieten een paar voorbeelden van de Nieuwe Intertekstualiteit voorbij: het terugkeren van ruimteschip Millennium Falcon of droid R2-D2 in The Force Awakens, de laatste in de Star Warsreeks; of Tom Cruise die abseilt en vlak boven de grond blijft hangen, wat in meerdere Mission Impossible-films te zien is.

Dit is problematisch, zegt Puschak, omdat deze verwijzingen geen enkel ander doel lijken te dienen dan een bevredigend gevoel van nostalgie op te roepen. Goed drama wordt ingeruild voor: hé, kijk, herkenbaar. Meer voorbeelden volgen, uit The Hobbit, Batman v Superman en Star Trek, en met elk nieuw bewijsstuk denk je: verdomd, zo is het.

Voor wie weleens met een onbestemd, leeg gevoel na een franchise-blockbuster uit de bioscoop kwam, is dit filmpje een openbaring: dus dáárom was ik zo teleurgesteld door die film. Een nog niet uitgewerkte gedachte waarmee je al rondliep, wordt nu glashelder geformuleerd en hapklaar aangeboden. Binnen een paar seconden maken de beelden, in combinatie met de snelsprekende en eloquente voice-over, meer duidelijk dan een artikel van een paar honderd woorden zou kunnen. Als je van kruisverbanden in en duiding van popcultuur houdt, zijn video-essays, kortom, echt iets voor jou.

Binnen de video-essays zijn subgenres ontstaan, zoals de zogenaamde supercuts, filmpjes waarin shots aan de hand van een thema (vaak zonder voice-over) achterelkaar gemonteerd zijn. De supercut Nothing laat alle momenten van Seinfeld zien waarin geen enkel persoon te zien is. Opeens valt de gekunstelde tv-wereld van de sitcom op.

Sommige supercuts beogen door de herhaling een komisch effect, zoals het tweeënhalve minuut durende filmpje van alle shots waarin de Amerikaanse acteur Owen Wilson 'wow' zegt. Andere leggen zo'n nadruk op esthetiek dat er een kunstzinnige of fetisjistische kijkervaring ontstaat. Neem het filmpje van het Vimeo-kanaal Kogonada waarin alleen maar close-ups van handen te zien zijn uit het werk van de Franse cineast Robert Bresson.

De mooiste video-essays zijn de filmpjes die op detailniveau op de intenties van een maker ingaan. Zo legt Tony Zhou van Every Frame a Painting uit waarom Jackie Chan de meester van comedy-actie is. Waar in veel films comedy- en actiescènes elkaar simpelweg opvolgen, vallen comedy en actie in het werk van Chan samen: de vechtscènes zijn grappig. In negen minuten komen analyses over de underdog-positie, interne logica, het slimme gebruik van props en over de stabiele camerapositie (in plaats van onduidelijke schokkerige beelden zoals tegenwoordig vaak te zien is in films) voorbij. Zelfs mensen die een hekel hebben aan flauwe Jackie Chanfilms, kunnen zijn vakmanschap waarderen na het zien van deze video.

In een filmpje over het camerawerk in Silence of the Lambs laat Zhou zien hoe via de cameravoering wordt geïllustreerd wie de scène 'wint'. Eerst kijken Clarice en Hannibal Lector elkaar aan op gelijke hoogte van elkaar, maar daarna kijkt de camera (en dus de kijker) steeds neer op haar en op naar hem. Hannibal kijkt recht in de lens, Clarice vlak ernaast - telkens vertellen die minieme veranderingen een verhaal over de scène.

Vlogger Monica Geuze

Haar dagelijkse openhartige filmpjes maken Monica Geuze een van de populairste vloggers van nu. Ze leeft er goed van. In die vlogs bepaalt ze wat ze wel en niet deelt, maar hoe regisseert ze daarbuiten haar status als celebrity? Lees hier het hele artikel.

Soms kun je je afvragen of video-essayisten overinterpreteren, of ze intenties zien die er helemaal niet zijn. Maar meestal bieden de filmpjes je inzichten waar je nog nooit over hebt nagedacht, die je altijd over het hoofd gezien hebt, of alleen onbewust meegekregen hebt.

Informatie wordt steeds meer audiovisueel geabsorbeerd en video-essays spelen daar handig op in. Nieuwsorganisaties wereldwijd experimenteren met korte video's waarin iets wordt uitgelegd, de Volkskrant doet dat met het project KijkVerder. Beste voorbeeld is het YouTube-kanaal van nieuwssite Vox, met glad geproduceerde filmpjes die in totaal bijna 250 miljoen keer zijn bekeken. Niet alleen typische nieuwsonderwerpen zoals de opkomst van IS worden uitgelegd, maar ook popculturele fenomenen als de ontwikkeling van rapflows sinds de jaren tachtig, waardoor je opeens de techniek begrijpt die verklaart waarom rappers tegenwoordig zoveel vloeiender klinken dan vroeger.

Video-essays geven zo veel voldoening omdat je in een gecomprimeerde bite mag meegenieten van de eruditie en het analytisch vermogen van de maker, die jaren van kennis vergaren kan terugbrengen tot een paar minuten. Even voel je je net zo slim en wijs, omdat je je laat meevoeren in de gedachtenstroom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden