Koning Willem-Alexander (M) poseert in de Nieuwe Kerk tijdens de uitreiking van de NWO-Spinozapremies samen met de winnaars van 2014
Koning Willem-Alexander (M) poseert in de Nieuwe Kerk tijdens de uitreiking van de NWO-Spinozapremies samen met de winnaars van 2014 © ANP

Verzet bij topwetenschappers over onderzoeksgelden

nieuws 2:00, prio 2 vp en wetenschap

Er broeit een oproer binnen de Nederlandse wetenschap over het nieuwe wetenschapsbeleid van het kabinet. Onder de winnaars van de Spinozaprijs, ook wel de Nederlandse Nobelprijs genoemd, gaat een open brief rond aan minister Bussemaker (OCW), waarin met name de plannen rond wetenschapsorganisatie NWO heilloos worden genoemd.

Onlangs is topchemicus hoogleraar Bert Meijer per direct opgestapt uit het NWO-bestuur, dat zich eerder had gecommiteerd aan de nieuwe wetenschapsvisie.

NWO, de Nederlandse organisatie van Wetenschappelijk Onderzoek, is de organisatie die een half miljard euro aan overheidsgeld onder wetenschappers verdeelt. Dat gebeurt tot nog toe op basis van competitie en kwaliteit van ingediende voorstellen en projectplannen.

Steviger greep van de industrie

Zo'n tegenkracht heb je nodig, gezien de agenda's van deze partijen

In de onlangs gepresenteerde Wetenschapsvisie van minister Bussemaker en staatssecretaris Sander Dekker is voorgesteld om NWO volgens een Nationale Wetenschapsagenda te laten werken. Daarbij spelen niet alleen wetenschappers zelf een rol, maar ook de werkgevers, maatschappelijke organisaties en de universiteiten.

In een reactie bij het verschijnen maakte twee weken geleden president Hans Clevers van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) al ernstig bezwaar tegen het plan om NWO aan 'sturing door tal van partijen' te onderwerpen. De zorgen gelden niet alleen een nog steviger greep van de industrie op het wetenschapsbedrijf.

Dat ook de universiteiten de NWO-koers mee gaan bepalen, noemt Clevers een slecht idee. 'NWO moet van de wetenschappers zelf blijven, en niet van de industrie worden of van colleges van bestuur. Zo'n tegenkracht heb je nodig, gezien de agenda's van deze partijen.'

Verontruste opvattingen

Een spontane samenwerking op grond van de passie van onderzoekers had nooit gepast in de instrumentele wetenschapsvisie van het kabinet

Sindsdien, zegt Clevers nu in een toelichting, stroomt een speciaal forum op de website van de KNAW vol met verontruste opvattingen van onderzoekers die vrezen dat de vrije wetenschap nog verder in de knel gaat komen. De ingreep bij NWO heeft de Akademie verrast. 'Bij de consultatierondes hebben we alle teksten gezien en besproken, behalve de paragrafen over NWO. Die waren leeg. Dat was al een teken aan de wand.'

Vorige week zei ook archeoloog en Spinozaprijswinnaar Wil Roebroeks bij de presentatie in Leiden van een spectaculaire menselijke inscriptie op een prehistorische schelp dat voor zulk onderzoek in de nieuwe visie 'gegarandeerd geen ruimte' meer zou zijn. 'Een spontane samenwerking op grond van de passie van onderzoekers had nooit gepast in de instrumentele wetenschapsvisie van het kabinet', zegt hij.

Meijer, eveneens Spinozist en hoogleraar chemie in Eindhoven, wilde donderdag zijn vertrek bij NWO niet toelichten, naar eigen zeggen 'om de toch al precaire verhoudingen niet te verstoren'. Aan zijn terugtreden is bewust geen ruchtbaarheid gegeven, zegt ook de woordvoerder van NWO in Den Haag. Op de website van de organisatie is alleen een korte zakelijke mededeling te vinden.

Nationale Wetenschapsagenda

Het voornemen om in betere tijden ook voor meer investeringen te pleiten, had best gekund

Meijer was twee jaar bestuurslid van NWO. In de academische wereld wordt zijn besluit opgevat als een stil protest tegen het feit dat NWO zelf de kabinetsplannen had onderschreven. NWO werkt in opdracht van het ministerie al langer aan een nieuw beleidsplan. Met name de verhoudingen tussen de verschillende min of meer autonome NWO-gebiedsbesturen per discipline is veel discussie, melden bronnen. Over het aftreden van het algemeen bestuur wordt gespeculeerd.

Aan de brandbrief van de Spinozawinnaars over het onder curatele stellen van NWO wordt deze week de laatste hand gelegd, zeggen Clevers en Roebroeks, die zullen tekenen.

Clevers zegt ondanks de kritiek wel vol in te willen zetten op het opstellen van de Nationale Wetenschapsagenda, die in 2015 af moet zijn. 'Daar zullen we blijven hameren op voldoende ruimte voor vrije door wetenschap gedreven wetenschapsbeoefening', zegt hij.

De KNAW-president zegt overigens ook teleurgesteld te zijn over de weigering van de bewindslieden om in hun wetenschapsvisie over meer geld voor wetenschap te praten. 'Dat dat nu niet aan de orde is, is misschien wel te billijken. Maar het voornemen om in betere tijden ook voor meer investeringen te pleiten, had best gekund. Van de bewindslieden van OCW verwacht je dat ze een lans voor de wetenschap zouden willen breken.'