Verste sterrenstelsel ooit ontdekt toont piepjong heelal

Een groep Amerikaanse astronomen heeft het verste sterrenstelsel tot nu toe ontdekt. Het stelsel, dat licht uitstraalt van toen het universum pas 700 miljoen jaar bestond, geeft ons een inkijkje in de kinderjaren van het heelal. Het onderzoek verschijnt vandaag in Nature.

Een foto, gemaakt door de Hubble-telescoop, met een groenomlijnde close-up van het verste sterrenstelsel ooit Beeld V. Tilvi (Texas A&M), S. Finkelstein (UT Austin), the CANDELS team, and HST/NASA
Een foto, gemaakt door de Hubble-telescoop, met een groenomlijnde close-up van het verste sterrenstelsel ooitBeeld V. Tilvi (Texas A&M), S. Finkelstein (UT Austin), the CANDELS team, and HST/NASA

Het is voor het eerst dat astronomen zeker zijn over de ontdekking van zo'n ver stelsel. Het stelsel laat ons zien hoe het universum eruit zag toen het pas 700 miljoen jaar bestond.

Normaal gesproken bepalen onderzoekers op twee manieren de afstand van een sterrenstelsel tot de aarde: met behulp van telescoopbeelden, en met een spectrum: een vingerafdruk van het sterrenstelsel. Met beide middelen is een schatting te maken van de afstand die het licht, dat het stelsel uitstraalt, heeft moeten afleggen om bij ons te komen.

Nieuw apparaat om lichtdeeltjes te vangen
Van verre sterrenstelsels bestaan wel beelden, maar een spectrum verkrijgen is moeilijk; door de grote afstanden bereiken slechts weinig lichtdeeltjes de aarde. Dankzij MOSFIRE, een nieuwe apparaat dat op een Hawaïaanse telescoop zit, is het nu gelukt om lichtdeeltjes op te vangen.

De nieuwe metingen bevestigen de uitzonderlijke afstand van het sterrenstelsel. In totaal bekeken de onderzoekers 43 stelsels, maar bij slechts één konden ze aan de hand van een spectrum de afstand bevestigen.

Missende lijn
Remco van der Burg, promovendus bij de Sterrewacht Leiden, denkt dat astronomen in de toekomst meer 'jonge' stelsels zullen ontdekken. 'Dankzij nieuwe apparaten zoals MOSFIRE kunnen we veel nauwkeuriger waarnemingen doen. Er zijn veel waarnemingen van potentieel verre sterrenstelsels, die nu allemaal gecheckt kunnen worden. Deze ontdekking is erg interessant, maar hij is eigenlijk incompleet. Het gemeten spectrum mist één extra lijn, waarmee je 100 procent zekerheid zou krijgen over de afstand van het sterrenstelsel. Die is er nu niet.'

Snelle sterproductie
De ontdekking helpt om een beeld te krijgen van het vroege universum. 'Daar weten we nu nog maar heel weinig over,' zegt van der Burg. Zo blijkt het verre stelsel 30 keer sneller sterren te maken dan computermodellen voorspellen.

Dat wil echter niet zeggen dat die modellen fout zijn. 'Voor hetzelfde geld is dit een abnormaal actief stelsel, en klopt de gemiddelde activiteit van een jong stelsel wel met de berekeningen. Daarom hoop ik dat er de komende tijd nog veel meer van dit soort ontdekkingen worden gedaan,' aldus van der Burg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden