Nieuwsbedreiging vissoorten

Versnippering leefgebied trekvissen neemt wereldwijd toe

De Lower Sesan 2-dam in Cambodja. De Sesan-rivier is een zijtak van de Mekong, aanleg van de dam zal ook impact hebben op het leefgebied van de vissen in die rivier.Beeld LightRocket via Getty Images

De voorgenomen bouw van duizenden waterkrachtcentrales in tropische landen vormt een ernstige bedreiging voor vissoorten die vaak toch al onder druk staan door watervervuiling en overbevissing. Stuwdammen versnipperen het leefgebied van migrerende vissen die daardoor hun levenscyclus niet kunnen voltooien. 

Deze waarschuwing komt van wetenschappers die voor het eerst de effecten van bestaande en toekomstige dammen wereldwijd in kaart hebben gebracht.

Stuwdammen zijn nuttig: ze leveren schone energie, ze vormen reservoirs voor drinkwater, leveren water voor irrigatie en beperken overstromingsgevaar. Maar ze bedreigen ook de biodiversiteit in en rond rivieren: natuurgebieden komen onder water te staan, het leven in rivieren verandert, de bewegingsvrijheid van vissen wordt beperkt. Dammen kunnen het voortbestaan van soorten in gevaar brengen. Ze isoleren populaties of maken gebieden waar vissen foerageren of paaien ontoegankelijk. Recent slachtoffer van de aanleg van dammen (en van overbevissing) is de zeldzame Chinese lepelsteur. Deze vis, die 7 meter lang kon worden, is onlangs door de Chinese academie voor visserijwetenschappen officieel uitgestorven verklaard nadat het dier jaren niet meer was gezien in de Yangtze.

De uitgestorven Chinese Lepelsteur.Beeld still van Youtube

Onderzoekers van onder andere de Radboud Universiteit en het Planbureau voor de Leefomgeving publiceerden deze week in PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences) een overzicht van de gevolgen van 40 duizend bestaande grote dammen en 3.700 geplande waterkrachtcentrales in de wereld voor de bewegingsvrijheid van 10 duizend soorten zoetwatervissen.

Nu wordt naar schatting de helft van het volume van rivierstromen in de wereld beïnvloed door dammen. Met de geplande bouw van nog eens duizenden dammen voor het opwekken van waterkracht kan dat oplopen tot ruim 90 procent.

De versnippering van natuurlijke leefgebieden door stuwdammen is tot nu toe het sterkst in Europa, de Verenigde Staten, China en India, zegt eerste auteur Valerio Barbarossa (Radboud Universiteit). De fragmentatie zal vooral toenemen in de tropen, waar veel nieuwe stuwdammen worden gebouwd of zijn gepland. Bouwplannen zijn er onder meer voor iconische rivieren als de Amazone, de Niger (West-Afrika), de Congo (Midden-Afrika), de Salween (China, Myanmar, Thailand) en de Mekong (Zuidoost-Azië). Hier zal de versnippering van habitat met 20 tot 40 procentpunt toenemen, becijferden de onderzoekers. ‘Vooral op plekken met een hoge biodiversiteit worden veel soorten bedreigd’, aldus Barbarossa.

Vissen die hun hele levenscyclus voltooien in zoet water (dat is het merendeel van de vissen) hebben het meest last van waterkeringen. Waterkrachtcentrales worden vooral stroomopwaarts gebouwd. Het leefgebied van vissen die tussen zee en rivier heen en weer trekken is over het algemeen minder gefragmenteerd. Deze dieren komen vooral voor in stroomgebieden dichter bij de kust, waar gewoonlijk minder dammen staan.

Aanleg van de Nam Tha-stuwdam in Laos.Beeld Bloomberg via Getty Images

Omdat de auteurs alleen kijken naar het effect van grote dammen wordt de werkelijke omvang van de fragmentatie nog onderschat, reageert Carlos Garcia de Leaniz, hoogleraar aquatische biowetenschappen aan de Universiteit van Swansea. Als gegevens over kleine dammen in het overzicht worden meegenomen, zal blijken dat de mate van versnippering groter is. 

De onderzoekers zijn er van uitgegaan dat alle dammen voor alle vissoorten niet passeerbaar zijn. Dat is in de praktijk niet het geval, zegt Garcia de Leaniz. Er zijn immers ook dammen met voorzieningen om doorgang van vissen mogelijk te maken. Ondanks de ‘onvermijdelijke’ beperkingen is hij positief over de studie: ‘Een dergelijk wereldwijd overzicht is nooit eerder gemaakt.’

‘Met deze publicatie laten we zien waar het leefgebied van vissoorten het meest wordt versnipperd door dammen en waar extra maatregelen voor natuurbehoud nodig zijn’, zegt Barbarossa. ‘Het kan helpen bij het aanwijzen van locaties voor herstelmaatregelen, zoals het weghalen van dammen en het aanleggen van vispassages.’

Met name in Europa en de VS zijn de afgelopen jaren enkele duizenden – vooral kleine – dammen verwijderd ten behoeve van de natuur.

Lees meer over de invloed van dammen in rivieren: 

Slopen om rivierleven een nieuwe kans te geven.

Minder zoetwaterdieren door dammen en stroperij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden