Verschil tussen smaken en proeven is aan het verdwijnen - vooral in het noorden van het land

Taalpost

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht?

Foto Io Cooman

Waar

Het Volkskrant Magazine , van afgelopen zaterdag, al moet direct gezegd dat je het volgende vaker en op meer plekken ziet.

Wie

Jorien Brugmans uit Terneuzen.

Wat

Deze zin: (...) een kwartiertje pielen kan zo een hardnekkig deuntje worden dat hij niet meer uit zijn hoofd krijgt en hem wakker houdt. Brugmans: 'De functie van 'dat' in de twee bijvoeglijke bijzinnen is niet dezelfde en dus mag dat woord niet zomaar weggelaten worden. Klopt mijn redenering?'

En?

Brugmans' taalgevoel klopt. Hoewel veel mensen wellicht niet direct kunnen uitleggen wat er wringt aan de zin, zijn de meesten wel geneigd het tweede dat toe te voegen. En dat is terecht. In de bijzin dat hij niet meer uit zijn hoofd krijgt is dat lijdend voorwerp, in de volgende bijzin, (dat) hem wakker houdt, is dat onderwerp. Als het betrekkelijk voornaamwoord in twee bijzinnen een andere grammaticale functie heeft, kun je de bijzinnen niet samentrekken.

En verder

Dit stond in hetzelfde magazine: De sushi met handwarme rijst is oké, al proeft de makreel niet helemaal kraakvers. Daar struikelde Ria Sluiter uit De Meern over. Sluiter: 'Weer een voorbeeld van het verdwijnende verschil tussen smaken en proeven.' Een verschil dat Sluiter naar eigen zeggen vooral in het noorden hoort slijten, de streek waar ze geboren en getogen werd.

Klopt het?

Dat je het zo nu en dan of vaak (dat blijven tenslotte relatieve begrippen) hoort en leest, klopt ongetwijfeld. En dat ons taalgevoel zegt dat er een verschil is tussen proeven en smaken, klopt ook. Ik proef iets, en iets smaakt vervolgens al dan niet lekker. Toch is er iets interessants aan de hand met smaken en proeven. Een verouderde betekenis van smaken ís namelijk proeven: door de smaak keuren en voedsel en drank tot zich nemen. Wat je nog terugziet in bijvoorbeeld de verouderde zegswijze het genoegen smaken. Maar dat is natuurlijk iets anders dan een makreel die niet vers proeft. Dat laatste is niet correct, het eerste wel.

Tot slot

De vermenging is ook nog uit te leggen als een anglicisme. To taste betekent immers zowel smaken als proeven.

Interessante gespreksstof voor de kerstdis, zoveel is zeker.

Meer over