Vermiste luchtvaartpionier Amelia Earhart 99 procent zeker terecht

Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: de vermiste luchtvaartpionier Amelia Earhart is met 99 procent zekerheid terecht.

Van wie komt die claim?

(FILES): In this handout file photo obtained June 09, 2015, an undated 1930's photo shows US aviator Amelia Earhart next to her Lockheed 10 Electra. == RESTRICTED TO EDITORIAL USE / MANDATORY CREDIT: "AFP PHOTO / HANDOUT / ALBERT BRESNIK "/ NO MARKETING / NO ADVERTISING CAMPAIGNS / NO A LA CARTE SALES / DISTRIBUTED AS A SERVICE TO CLIENTS == Bones found on a remote Pacific Island are 'likely' those of famed aviatrix Amelia Earhart, who disappeared in the area in 1937, according to a new study Bones found on a remote Pacific Island are 'likely' those of famed aviatrix Amelia Earhart, who disappeared in the area in 1937, according to a new study Amelia Earhart and her navigator Fred Noonan disappeared while on a round-the-world flight in 1937 Amelia Earhart and her navigator Fred Noonan disappeared while on a round-the-world flight in 1937 Bones found on a remote South Pacific island that were originally believed to be those of a man may in fact be those of famed aviatrix Amelia Earhart, who disappeared in the area in 1937, according to a new study. Richard Jantz, professor emeritus of anthropology at the University of Tennessee, used modern bone measurement analysis to determine the bones were likely those of Earhart, who went missing while on a pioneering round-the-world flight with navigator Fred Noonan. Earhart's disappearance is one of the most tantalizing mysteries in aviation lore, fascinating historians for decades and spawning books, movies and theories galore. / AFP PHOTO / The Paragon Agency / STR Beeld AFP

Van Richard L. Jantz, een gepensioneerde forensisch antropoloog van de Universiteit van Tennessee, in vakblad Forensic Anthropology.

Amelia Earhart, in 1932 de eerste vrouw die de Atlantische Oceaan overstak, verdween op 2 juli 1937 met haar navigator Fred Noonan boven de Stille Oceaan bij een poging de wereld rond te vliegen. Drie jaar later vond men op een onbewoond eiland genaamd Nikumaroro een gedeeltelijk skelet, de zool van een vrouwenschoen en de lege bekisting van een sextant. Een skelet, dat van een vrouw lijkt en de juiste afmeting heeft om van Earhart te zijn, constateert Jantz nu in zijn artikel. Onder meer de NOSRTLAlgemeen Dagblad en talloze buitenlandse media namen het over.

En waarom ‘99 procent’ zekerheid? Jantz vergeleek het skelet met een database van 2776 geraamtes uit dezelfde regio. Geordend naar welk skelet het meest overeenkomt met de Nikumaroro-resten, zou Earhart op plek 19 komen, en zodoende 99,28 procent van de database achter zich laten, aldus Jantz.

En, klopt het?

Een opvallend manco is dat Jantz zich niet baseert op oorspronkelijk botmateriaal – dat is allang verloren gegaan – maar op metingen uit 1941. Die zijn zeer minimaal: men nam destijds vier schedelmaten op en mat de lengte van het scheenbeen, opperarmbeen en spaakbeen. Indertijd sloot de arts David Hoodless van de Fiji School of Medicine op basis van het bekken uit dat het skelet van een vrouw is.

Maar Jantz wijst die analyse van de hand, door onder meer te wijzen op foto’s van Earhart: ‘Haar heupen waren smal voor een vrouw’. Bovendien zijn de botten volgens de nieuwste analysetechnieken groot genoeg voor een vrouw van Earharts lengte, stelt Jantz.

Daarin zit iets dubbels, constateert desgevraagd bottenexpert Rachel Schats van het laboratorium voor menselijke osteoarcheologie in Leiden. ‘Wat ik frappant vindt is dat Jantz aan de ene kant de geslachtsmeting van Hoodless onderuithaalt als niet betrouwbaar, maar de metingen die wél in zijn straatje passen voor waar aanneemt.’ De studie is ‘niet per se slechte wetenschap’, vindt Schats, maar wel gebaseerd op erg veel speculatie. ‘Als die metingen er maar een paar centimeter naast zaten, slaat zijn analyse nergens meer op.’

Bovendien ligt de 99 procent ‘zekerheid’ waarover onder meer de NOS rept in werkelijkheid anders, zegt Schats. ‘Dat is niet wat Jantz zegt. Hij stelt dat het skelet, áls het een vrouw is, voor 99 procent zeker overeenkomt met iemand van Earharts proporties. Maar dat is natuurlijk nog wat anders dan zeggen dat het om Earhart zélf gaat.’

Jantz doet echter een cruciale aanname: wat is nou de kans dat de botten níét van Earhart zijn? ‘Van haar is bekend dat ze in de omgeving was, en ze raakte vermist’, redeneert Jantz. Waarna hij de bewijslast zelfs omkeert: ‘Tot er definitief bewijs wordt gepresenteerd dat de overblijfselen niet van Amelia Earhart zijn, is het meest overtuigende argument dat ze van haar zijn.’

Maar dat is een denkfout, want sterke tegenargumenten zijn er wel degelijk. Het eiland Nikumaroro ligt ruim 600 kilometer zuidelijker dan het eiland waarnaar Earhart en Noonan op weg waren. Dat is vanaf hun vertrekpunt Nieuw-Guinea een koersverschil van liefst 10 graden, eigenlijk ondenkbaar voor de zeer ervaren, met de modernste navigatieapparatuur uitgeruste Noonan en Earhart.

Ook is het vreemd dat er op of rond het eiland geen vliegtuigwrak is gevonden, of andere overblijfselen die onomstotelijk wijzen op de Earhart-missie. Zo was de befaamde ‘sextant-bekisting’ die tegelijk met het geraamte werd gevonden volgens tijdgenoten beslist niet van Noonan. Ook de teruggevonden vrouwenschoenzool zegt weinig: het eiland werd diverse malen kort bewoond, onder meer door palmplanters en Britse kolonisten die er een dorp stichtten, en er bivakkeerden geregeld parelvissers.

Zelfs een geraamte is minder onverklaarbaar dan je op het eerste oog zou denken. Zo verging vlakbij het eiland het vrachtschip Norwich City, een ramp waarbij zeven zeelieden verdwenen. Ook Jantz geeft toe dat het skelet best van een van deze zeelui kan zijn. Maar het nader onderzoeken doet hij niet: ‘Over hen hebben we geen gegevens.’

‘Er wordt hier naar een aanname toe geredeneerd’, is ook Schats opgevallen, die daarmee overigens ook de mening vertolkt van haar collega’s Menno Hoogland en Sarah Schrader. ‘Zelf zou ik het niet op deze manier doen.’

Eindoordeel

Van wie het skelet op Nikumaroro ook is, het is nog altijd buitengewoon onzeker dat het van Earhart is. Doordat Jantz er op voorhand van uitgaat dat het skelet wel van Earhart zal zijn, verliest hij de tegenargumenten uit het oog.

FILE - In a June 26, 1928 file photo, American aviatrix Amelia Earhart poses with flowers as she arrives in Southampton, England, after her transatlantic flight on the "Friendship" from Burry Point, Wales. Bones found in 1940 on a western Pacific Ocean island were quite likely to be remains from famed aviator Amelia Earhart, a new analysis concludes. Until somebody disproves the link, âĜthe most convincing argument is that they are hers,âĝ University of Tennessee anthropologist Richard Jantz said in a statement from the institution. (AP Photo, File) Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.