Verhit debat: waarom is een stukje Amstel zo kaarsrecht?

Iedereen die wel eens in een bootje - of op Google Maps - de Amstel in Amsterdam is afgezakt, zal het gemerkt hebben: vanaf landtong De Omval bij het Amstelstation tot aan de Blauwbrug bij de Stopera is de rivier opvallend recht. Hoe komt dat?

De Amstel. Beeld anp

Die vraag is onderwerp van verhit debat in het Netherlands Journal of Geosciences (NJG). Het is een kanaal, schrijft historisch geograaf Chris de Bont. Amsterdamse boeren groeven deze twee kilometer lange verbindingsgeul rond de 12de eeuw, om de afwatering te bevorderen en het veengebied geschikt te maken voor de landbouw, aldus De Bont. Tot die tijd waren het noordelijke en het zuidelijke deel van de Amstel afzonderlijke rivieren.

Middeleeuwse landkaarten van het gebied bestaan niet - anders waren de wetenschappers er snel uit geweest. De Bont reconstrueerde het veenlandschap uit deze tijd daarom aan de hand van modernere landkaarten, archiefmateriaal en het meest waarschijnlijke scenario voor de veenontginningen.

Maar het verhaal kan niet kloppen, schrijft geoloog Wim de Gans in het NJG. De opeenstapeling van lagen veen en klei in de ondergrond van Amsterdam laat zien dat de rivier ruim voor de Middeleeuwen al één afvoersysteem vormde dat uitmondde in het huidige IJsselmeer. 'Van twee rivieren was dus geen sprake', zegt De Gans. Bovendien was het rechte stuk van de Amstel destijds ruim 7 meter diep, ontdekte hij. Dat kunnen mensen met de hulpmiddelen van toen nooit voor elkaar gekregen hebben. 'De rivier kan best zijn rechtgetrokken', zegt De Gans, 'maar ze heeft een natuurlijke oorsprong.'

Kees Kasse, fysisch geograaf aan de Vrije Universiteit Amsterdam, werkte ook aan de Amstel, en volgt de discussie over de oorsprong van de twee kaarsrechte kilometers op een afstandje. 'Misschien ligt de waarheid wel in het midden', oppert hij desgevraagd.

De Amstel was tot zo'n 2500 jaar geleden één rivier richting wat nu het IJsselmeer heet, is de overtuiging van Kasse, maar zou in de loop der tijd best dichtgegroeid kunnen zijn met veen. Kasse: 'En daar kan later dat kanaal doorheen zijn gegraven. Een echt poldercompromis!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden