Vergeet botox, 'oppoetsen dna' nieuwste wapen in strijd tegen veroudering

Weer zijn wetenschappers erin geslaagd om weefsels en zelfs hele proefmuizen jónger te maken, ditmaal door hun dna op te poetsen. Een volslagen nieuwe techniek, die binnen tien jaar moet uitmonden in tests op mensen.

Veroudering van cellen kan worden tegengegaan door een reset van het dna, zo betoogt Belmonte. Beeld anp

'Onze gegevens tonen aan dat cel-herprogrammering normale muizen, maar ook menselijke cellen kan verjongen. Daarom verwachten we dat deze strategie van cel-verjonging ook werkt voor de mens', mailt hoofdonderzoeker Juan Carlos Belmonte en collega's van het Salk Institute in San Diego desgevraagd. Op termijn denkt hij aan injecties of crèmes die plaatselijk 'de huid, spieren of botten' verjongen.

Dna resetten

Hoogleraar moleculaire genetica Jan Hoeijmakers (Erasmus MC) gaat daarin gedeeltelijk mee: 'Of het nu over 10 jaar is of over 25, er komt ontzettend veel op ons af. Dit is weer een stap die laat zien dat het verouderingsproces is te beïnvloeden.' Hoeijmakers denkt daarbij overigens vooral aan het langer gezond houden van ouderen: 'Zodat je de jaren van tobben en sukkelen kunt vermijden.'

Er bestaan al diverse experimentele middelen die de veroudering van cellen lijken af te remmen en soms zelfs iets terugdraaien. In de regel werken die door de cel in een soort 'onderhoudsstand' te zetten. Maar de techniek van Belmonte werkt anders: die 'reset' het dna van de cel. Eiwitten die zich door de tijd heen op het dna hebben vastgezet beginnen dan los te laten, een beetje alsof je uit een oud boek de achtergebleven bladwijzers weghaalt en eventuele ezelsoren rechtvouwt.

Lees ook

Kunnen wij het ouder worden vertragen?
Wetenschappers zijn meer manieren op het spoor om het ouder worden de baas te worden. De eerste proeven op mensen zijn zelfs al begonnen, ontdekten we een paar maanden geleden in Sir Edmund.

Links is 'gepoetst', rechts is doorgezakt en oud. Beeld CELL

Na twee tot vier dagen lijkt het dna er weer tegenaan te kunnen, schrijft Belmonte in vakblad Cell. Extreem snel verouderende proefmuizen met de verouderingsziekte progeria waarop het team de techniek testte, leefden daarmee tot 30 procent langer. Ook in een petrischaaltje gekweekte mensencellen oogden na behandeling weer kwiek, en 'gewone' oude muizen bleken na de dna-wasbeurt sneller te herstellen van spier- en pancreasschade.

'Bijzonder interessant' en 'verrassend', vindt Hoeijmakers de experimenten. Toch ziet hij ook haken en ogen. Zo denkt hij niet dat de techniek het brein kan verjongen, om dementie af te weren. 'Die cellen kun je niet terugzetten, want ze moeten het geheugen behouden.' Bovendien moeten allerlei details nader worden uitgeplozen, om vast te stellen of de techniek echt wel zo goed werkt als nu het geval lijkt, benadrukt hij.

Nu is de linker muis ouder geworden en de rechter kwiek en 'opgepoetst'. Beeld CELL

'Schoonmaakspullen'


Ook internationaal vallen de monden open. 'Dit is gigantisch', reageert verouderingsexpert Leonard Guarente in de New York Times. 'Als dit resultaat overeind blijft, kan het enorm belangrijk zijn in de geschiedenis van het verouderingsonderzoek.' 'Nieuw en opwindend', vindt ook de in de VS werkzame Nederlandse verouderingsexpert Jan Vijg. 'Dit is bij mijn weten het eerste bewijs dat gedeeltelijk herprogrammeren van het dna symptomen van weefseldegeneratie vermindert en het herstelvermogen verbetert.'

De techniek die hoogleraar genexpressie Belmonte gebruikte is een klassieker: wetenschappers gebruiken hem al jaren om volwassen cellen terug te zetten tot 'stamcel', een nog onbevangen cel die alles kan worden. Op die manier slaagde men er al in om huidcellen om te toveren tot onder meer hart-, darm-, nier- en spiercellen en zelfs zaad- en eicellen. Door de behandeling korter te laten duren, worden de cellen wel jonger, maar geen stamcel.

Een cruciaal obstakel, erkent Belmonte, is om de 'schoonmaakspullen' in weefsels te krijgen. Nu deed hij dat nog door de hele schoonmaakset als erfelijke eigenschap in te bouwen in het dna van zijn proefmuizen. Maar bij mensen die al leven kan dat uiteraard niet. 'We proberen nu nieuwe manieren te ontwikkelen om cellulaire verjonging te verkrijgen met chemicaliën en kleine moleculen die de cel-herprogrammering opwekken', mailt Belmonte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden