Vergeet benzine, straks rijden we allemaal op algenolie

De avontuurlijke, duurzame missie van onderzoeker Peter Mooij

Een motorfiets rijdt prima op algenolie. En als het aan onderzoeker Peter Mooij ligt, de rest van de wereld ook.

Ritsert Mans (op de motor) en Peter Mooij. Foto Jesse Kraal

Op een koude maandagochtend in april, omstreeks zonsopgang, scheurt een houten motorfiets met tachtig kilometer per uur over het strand van Petten. De brandstof: twee liter algenolie.

Wie bij duurzaamheid denkt aan een opgeheven vinger die maant allerlei pret uit het leven te bannen, moet De dikke alg ('voor de algen') van Peter Mooij eens openslaan. Daarin beschrijft Mooij (wetenschapper, popfestivalorganisator, surfer) de zoektocht naar de algenolie waarmee goede vriend Ritsert Mans (ontwerper, uitvinder, zeezeiler) op zijn zelfgebouwde houten motorfiets een snelheidsrecord zal rijden op het strand.

Aanstekelijk avontuur

De zojuist aan de TU Delft gepromoveerde biotechnoloog Mooij heeft zijn inzichten over bestendig leven zonder de aardbol om zeep te helpen (terug te voeren tot: doe het met algen) tot een soort jongensboek weten om te toveren. Geen opgeheven vinger maar zoveel aanstekelijk avontuur en geknutsel in een lab, bij een zelfbedacht surf- en popfestival op Ameland en in een West-Friese anti-kraakboerderij dat de lezer niet anders dan een ontluikende liefde voor de alg kan ontwikkelen.

Vergeet de regenwouden: algen zijn de echte longen van de aarde. Van elke twee ademteugen wordt er eentje mogelijk gemaakt door algen, schrijft Mooij in zijn proloog. Terloops leidt de wetenschapper de lezer via meeuwenpoep, hongerige herten, radioactieve zwijnen en diesel (vernoemd naar ontdekker Rudolf Diesel, wist u dat?) de evolutie door.

Om de duur van dit proces (4,6 miljard jaar) enigszins te illustreren, loopt onder aan de pagina's een tijdlijn mee. De lijn blijft leeg tot op pagina 46 leven ontstaat: een pan soep met het woord 'oer' erop.

Peter Mooij, De dikke alg. Lebowski; 224 pagina's; euro 19,99.

Via de eerste groene algen (p. 155) en enkele 'andere succesproducten van de evolutie' zoals kwallen (p. 180) en krokodillen (p. 197) bereikt de lijn een eindpunt op de laatste pagina. Voor historisch besef en enige vorm van nederigheid: op die pagina ontstaat de mens, ontdekt de mens vuur, bouwt een piramide, het Colosseum en een houten motorfiets.

In een door vriend Mans tot werkplaats omgetoverde voormalige groentezaak in het Noord-Hollandse dorpje De Goorn licht Mooij zijn boek en algenboodschap toe. Het is er koud, er is thee uit een thermoskan. Mooij houdt zijn jas aan. Mans (veel haar, veel baard) gaat gehuld in schipperstrui en overall. Achter in de werkplaats staat het houten spektakelstuk waar het allemaal om draait.

Want het klinkt misschien als een uit de hand gelopen grap of uitdaging, die motorfiets van hout, maar dat is hij zeer zeker niet (alleen). Als algenzendeling ben je er namelijk niet met de boodschap dat algenolie de brandstof van de toekomst is.

Edje de alg

'Ik wist dat ik een aansprekend voorbeeld nodig had om te laten zien dat het echt kan: rijden op algen', zegt Mooij, die zijn twee meter lange lichaam in een kleine leren sofa heeft gevouwen. Vriend Mans leverde dat voorbeeld, vervaardigd uit Russisch berken en Nederlands eiken.

Mooij heeft een talent voor aansprekende voorbeelden. In zijn boek voert hij de eencellige antagonist Bertje op en voor wetenschapsorganisatie KNAW hield hij een populair blog bij over Edje de alg. Edje was met het blote oog niet waarneembaar, wat Mooij ertoe bracht een knuffelversie als mascotte aan zijn publiek te tonen. 'Dat werkte iets te goed, sommige volgers van mijn project vonden het nogal droevig dat ik Edje moest uitpersen tot olie.'

Voor de duidelijkheid: de algen van Mooij zijn niet de meterslange wieren die op het strand aanspoelen of de gewassen die in Japanse gerechten opduiken. Mooijs onderzoek richtte zich op de micro-alg en dan in het bijzonder de soort die behalve zuurstof ook lekker veel olie kan produceren.

Ritsert Mans op de algenmotorfiets. Foto Jesse Kraal

Mooij: 'Dat kunnen alle algen, maar de ene is er beter in dan de ander - een beetje zoals sommige mensen beter dik kunnen worden dan anderen.' De analogie met mensenvet voert hij in zijn boek ook op om uit te leggen waarom algen olie produceren: om energie op te slaan voor mindere tijden. 'Het is eigenlijk een stressreactie.'

Mooij zocht de dikste alg. Dus was hij een jaar of zes in de weer met pruttelende groene potten in zijn lab. Zo ontdekte hij dat de ideale alg overdag alleen licht en CO2 nodig heeft en in de nacht wat extra 'pokon' ('nitraat en dergelijke').

De hoeveelheden die Mooij bij elkaar brouwde zijn eerder in druppels dan in liters te meten, en daarmee is meteen ook het belangrijkste obstakel naar een wereld vol schepen, vliegtuigen en auto's op algenolie genoemd: de schaal. Om Europa van transportbrandstof te voorzien moet een gebied ter grootte van Portugal aan algenteelt gewijd worden, aldus Mooij.

Biobrandstof

Elke plantaardige olie is CO2-neutraal, maar de alg heeft een groot voordeel op palm-, olijf- of koolzaadolie: hij groeit in de zee. 'Je hoeft geen bossen te kappen voor ruimte en water voor besproeiing is ook niet nodig', zegt Mooij.

Algenboer zoekt vrouw

Niet onmogelijk, want algen leven graag in zout water en daar hebben we genoeg van op aarde. Alleen worden algen, à vijf tot tien euro per liter olie, vaak weggezet als 'duur'. Diesel tank je voor een stuk minder.

Onzin, volgens Mooij. 'Fossiele brandstoffen zijn gewoon te goedkoop. Onlogisch goedkoop. Een eerlijke prijs zou de uitstoot van CO2 moeten meenemen. Belasting heffen is de enige oplossing.'

Dus hopen Mooij en Mans dat hun project met de houten motorfiets (die overigens op in de VS gekochte culinaire algenolie reed) ertoe leidt dat niemand straks meer voor 20 euro naar Barcelona kan vliegen ('Sorry mensen, dat is heel leuk maar gewoon niet realistisch'). De volgende stap is een langere trip met de houten motor op algenolie. Naar de Russische berkenbossen, waar het hout van de motor vandaan komt bijvoorbeeld.

En als de alg dan nog niet door het grote publiek is omarmd? Mans: 'Dan doe ik volgend jaar mee aan Boer zoekt vrouw als algenboer voor de kust van Noord-Holland.'