Verbod op orgaanhandel werkt niet: 'Experimenteer met het toestaan van beloning voor nierdonatie'

Het verbod op orgaanhandel werkt niet. Wereldwijd worden nieren illegaal verkocht, wat leidt tot prijsopdrijving en een gebrek aan screening en nazorg voor patiënten en donoren.

Foto anp

Landen met schrijnend lange transplantatiewachtlijsten, zoals de VS, zouden moeten experimenteren met het toestaan van beloning voor nierdonatie. Die aanbeveling doet Frederike Ambagtsheer, criminoloog en internationaal jurist aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, in haar onlangs verschenen proefschrift over orgaanhandel.

'Je zou kunnen denken aan gratis ziektekostenverzekering, belastingvoordelen of een geldbedrag', stelt Ambagtsheer. 'Zo'n beloningssysteem zou door de overheid moeten worden gereguleerd.'

Orgaanhandel is in 1987 door de Wereldgezondheidsorganisatie verboden omdat die de integriteit en menselijke waardigheid zou aantasten - meestal zijn het de armste, kwetsbare groepen die illegaal een orgaan afstaan in ruil voor geld.

Ambagtsheer vindt het 'nogal paternalistisch als je zegt: jij bent te arm, we laten jou je nier niet verkopen. Orgaanhandel is misschien immoreel, maar het is ook immoreel om mensen op de wachtlijst te laten sterven'.

Erwin Kompanje, klinisch ethicus aan de Erasmus Universiteit, heeft 'nooit goed begrepen' waarom arme mensen hun nieren niet mogen verkopen. 'Als zij op die manier geld willen verdienen, so what? Het is een beloning voor iets bijzonders. Als iemand altruistisch doneert, vinden we het allemaal geweldig, maar als iemand er iets voor wil hebben is het ineens immoreel. Dat roepen overigens alleen rijke mensen.'

Hoogleraar gezondheidsrecht Martin Buijsen stelt daartegenover dat de huidige regels niet voor niets verbieden dat iemand aan zijn organen verdient. 'Het is onbetamelijk dat je arme mensen gemakkelijker kunt bewegen tot het verkopen van nieren, dan rijken. Dat verbod is vastgelegd in de mensenrechten en die zijn juist bedoeld om vooral de zwakkeren in een samenleving te beschermen. Daar is volstrekt niets paternalistisch aan.'

Waarom zou een arme zijn nier niet mogen verkopen?

Wie een nieuwe nier wil, kan er volgende week een hebben, weet Frederike Ambagtsheer na vijf jaar internationaal onderzoek naar de illegale orgaanhandel. Het verbod werkt niet, stelt ze vast, dus misschien moeten we beloningen gaan toestaan voor nierdonoren.

Buijsen vindt het veranderen van het huidige beslissingssysteem veel voordehandliggender: 'Voer gewoon een geen-bezwaarsysteem voor postmortale orgaandonatie in, zoals actieve donorregistratie. Het wetsvoorstel daarvoor van D66 ligt nu bij de Eerste Kamer. Dat systeem levert eveneens meer organen op en komt wél overeen met de mensenrechten. Het werkt de wachtlijsten niet geheel weg, maar geen enkele maatregel doet dat.'

Om het orgaantekort tegen te gaan, riep Corinne Dettmeijer - de Nationaal Rapporteur Mensenhandel - eerder al op tot een politieke discussie over een strikt gereguleerde vorm van financiële beloning voor nierdonatie. Dat die discussie uitblijft is volgens haar 'jammer, want de wetenschap verkent al jaren de theoretische mogelijkheden van een verantwoord systeem met financiële stimuli. Het onderwerp verdient bredere, politieke aandacht'

Lees ook

'Aangeboden: 38 jaar jonge nier van een niet roker, niet drinker. Altijd gezond geweest. Bloedgroep O negatief.'
De 40-jarige Marc H. uit Amersfoort zette een van zijn nieren op Marktplaats.

Orgaanhandel lijkt misschien een ver-van-mijn-bedshow, maar vindt ook 'gewoon' in Nederland plaats.
Twee patiënten gaven toe dat zij in Nederland hebben betaald voor een donornier. Ook al is dat verboden.

Het wordt tijd om de legalisering van nierhandel in Nederland serieus te nemen, vindt Elene Walgenbach.
Het verkort de wachttijd voor nierpatiënten, reduceert de collectieve zorgkosten en geeft donoren een goede prijs voor hun nier.

Jarenlang werd gedacht dat in Nederland illegale orgaanhandel niet voorkwam.
Inmiddels krijgt de politie steeds meer signalen dat het wél gebeurt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.