Wild idee

Verbergen vrouwen dat ze vruchtbaar zijn om seksruzie te vermijden?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: vrouwen verbergen hun eisprong om onderlinge seksruzie te vermijden.

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Waar seks lonkt, dreigt jaloezie en ruzie. Bij apen kibbelen vooral de mannetjes om de meest vruchtbare vrouwtjes. Die lopen tijdens hun eisprong met fors opgezwollen rode billen rond. Dat wijdverbreide billenfenomeen levert een raadsel op voor mensen: waarom zijn we nou juist één van de aapsoorten waarbij de vrouw maandelijks geen speciale eisprongspijkerbroek hoeft te dragen?

Over dat mysterie hebben wetenschappers nu een nieuw idee: ooit in onze evolutie begonnen vruchtbare vrouwen uit jaloezie elkaar te bevechten, schrijven ze in Nature Human Behaviour. De prijs om wie de grootste rode billen had, werd daarmee zo hoog dat vrouwen gaandeweg gestopt zijn met het etaleren van hun eisprong.

Wat is er zo wild aan?

Jaloezie onder vrouwen dus, en wel als belangrijke evolutiestap. ‘Hun idee is intrigerend en zeker weten nieuw’, zegt Sergey Gavrilets, niet betrokken bij de theorie en zelf theoretisch bioloog aan de universiteit van Tennessee.

Bijzonder aan het idee, vinden de bedenkers zelf, is dat een keertje níét het mannelijk belang centraal staat. Want een van de oudste theorieën over waarom vrouwen hun ovulatiebillen gingen verbergen, is dat ze ermee die wispelturige mannetjes beter aan zich wisten te binden – zonder opgezwollen billen kan een man niet inschatten of een kind van hem is, dus blijft hij. Maar zo belangrijk is dat misschien niet geweest, aldus de nieuwe theorie: verborgen vruchtbaarheid kan ook evolueren als vruchtbare vrouwen onderling met elkaar de strijd aangaan.

Waarom zou het kunnen kloppen?

Speel de evolutie na in een computer en het lijkt inderdaad mogelijk om alleen al met vrouwelijke concurrentie het billengepronk te laten doen uitdoven. Dat laten de onderzoekers achter de theorie althans zien. In de simulaties waarin vrouwelijke jaloezie de boventoon voerde, kregen vrouwtjes die ruzie ontweken uiteindelijk meer nakomelingen – waardoor verborgen ovulatie evolueerde.

De theorie rijmt hier en daar met observaties van menselijk gedrag. Vrouwen bevechten elkaar op reputatiegebied, zag feministisch evolutionair psycholoog Anne Campbell in haar onderzoek. En mannen hechten weer waarde aan die reputatie, blijkt uit een studie bij onder meer het Tsimane-volk in Bolivia.

Wat spreekt de theorie tegen?

De onderzoekers geven gelijk aan dat hun verhaal slechts een eerste stap is en niet alles verklaart. Theoretisch bioloog Gavrilets is wat kritischer. ‘Ze nemen in hun simulatie aan dat veel mannen al monogaam zijn. Als dat zo is, heb je al geen reden meer voor vrouwen om hun ovulatie te etaleren.’ Logisch dus, vindt hij, dat zichtbare ovulatie dan minder belangrijk wordt – en niet realistisch als het om onze voorouders gaat, die vermoedelijk niet monogaam waren en net als chimpansees en bonobo’s wél met opgezwollen billen rondliepen.

Gavrilets denkt dat de verklaring veel simpeler kan zijn: mensen zijn steeds meer gaan samenwerken, ook bij het opvoeden van kinderen, wat sowieso al monogamie in de hand zal hebben gewerkt en de noodzaak van vruchtbaarheidssignalen deed afnemen. En mensen lopen rechtop: dat is niet makkelijk met opgezwollen billen, stelde bioloog Bogusław Pawłowski al eens.

Bovendien is het wéér een theorie erbij, verzucht gepensioneerd primatoloog Carel van Schaik van de Universiteit van Zürich. ‘Dit is al heel lang een heet hangijzer. Het is hoog tijd dat iemand daar opruiming houdt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden