AnalyseCoronaklachten

Veel genezen coronapatiënten houden nog maanden serieuze klachten

De schade die het coronavirus toebrengt aan het lichaam is zo groot, dat veel genezen covidpatiënten nog maandenlang klachten zullen houden, stellen internationale onderzoekers. ‘Covid-19 is de polio van deze generatie.’

Een zojuist afgeronde coronatest bij de GGD Gelderland Zuid. Wie covid-19 heeft gehad, kan lange tijd klachten houden. Beeld Marcel van den Bergh

Wereldwijd zijn miljoenen patiënten van een corona-infectie genezen maar daarmee zijn ze lang niet altijd van het virus af. Gemiddelde hersteltijd twee tot zes weken, schreef de Wereldgezondheidsorganisatie eind februari, maar inmiddels is duidelijk dat het virus patiënten maanden na de infectie nog in zijn greep kan houden, met restverschijnselen die het hele lichaam kunnen treffen.

Extreme vermoeidheid, hoofdpijn, ademnood, maagklachten, pijn op de borst, geheugenverlies, concentratieproblemen: de eerste medische analyses uit China en de rapportages van patiënten zelf duiden op een scala aan klachten nadat het virus is uitgewoed. Niet verwonderlijk, zeggen artsen, gezien de slooptocht door het lichaam, langs longen, bloedvaten en het immuunsysteem. En zo onvoorspelbaar als de ziekte verloopt, zo grillig is ook het natraject: wie milde klachten heeft gehad kan zomaar maanden last houden, wie ernstig ziek is geweest, kan probleemloos opknappen.  

 ‘Ik dacht dat ik beter was’, schreef de Britse hoogleraar infectieziekten Paul Garner vorige maand in vakblad the BMJ, nadat hij thuis zeven weken had geworsteld met corona. Maar na één yogalesje was hij drie dagen gevloerd. Op zijn verhaal kwamen honderden reacties. Steeds duidelijker wordt dat ook patiënten die niet in het ziekenhuis zijn opgenomen maandenlang kunnen kampen met hardnekkige en terugkerende klachten, terwijl ze voorheen fit en gezond waren. De Facebookgroep die Nederlandse en Belgische patiënten hebben opgezet telt inmiddels twaalfduizend leden.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie 

‘De polio van deze generatie’

‘Covid-19 is de polio van deze generatie’, twitterde de Britse arts en hoogleraar Nicholas Hart onlangs, verwijzend naar de ernstige infectieziekte die tot verlammingen kan leiden: ook heel veel coronapatiënten zullen langdurige fysieke, cognitieve en psychologische gevolgen van het virus ondervinden, aldus Hart, een van de artsen die Boris Johnson op de ic behandelden.

Hoeveel patiënten last zullen houden van restverschijnselen is nog onduidelijk: artsen beginnen de gevolgen nu pas in kaart te brengen. Van ic-patiënten is bekend dat zij daar vaak langdurige gezondheidsklachten aan overhouden, door spierverlies en longschade. Die longproblemen zullen ook bij veel andere patiënten gaan opspelen, vermoedt longarts Monique Reijers van het Radboudumc in Nijmegen. In haar ziekenhuis zijn de eerste ex-patiënten al op controle geweest, van haar Brabantse collega’s hoort ze welke stroom zij nu te verwerken hebben. Nederland telt ruim veertigduizend officieel genezen covid-19-patiënten, het is niet ondenkbaar dat duizenden van hen in meer of mindere mate schade aan hun longen overhouden, zegt Reijers. Door de infectie kunnen daar een soort littekens ontstaan waardoor het meer moeite kost om adem te halen.

Immuunsysteem blijvend veranderd

Houvast bieden vooralsnog alleen de studies die zijn gedaan bij patiënten die sars overleefden, dat andere coronavirus dat begin deze eeuw bijna 800 sterfgevallen veroorzaakte. Daaruit blijkt dat twaalf jaar na de infectie sommige patiënten nog altijd kampen met longproblemen. Twee derde van de overlevenden had in de tussentijd een nieuwe longontsteking opgelopen, ex-patiënten waren bovendien veel vaker verkouden dan gemiddeld.

Het lijkt erop dat het coronavirus het immuunsysteem blijvend herprogrammeert, zegt hoogleraar immunologie Huub Savelkoul (Wageningen Universiteit): het stofje dat in het lichaam het eerste alarmsignaal afgeeft, wordt minder aangemaakt waardoor de afweerreactie trager op gang komt. Die programmeerfout duikt vermoedelijk weer op, zegt Savelkoul, als een ex-patiënt met een ander coronavirus te maken krijgt, wat het grotere risico op nieuwe infecties kan verklaren. Een derde van alle verkoudheden wordt door een coronavirus veroorzaakt.

De voorraadkamer met testmateriaal van GGD Gelderland Zuid.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Lichtpuntje

Longarts Reijers maakt zich zorgen, zegt ze: ‘Dit virus heeft ons de afgelopen maanden voor grote verrassingen gesteld, de ziekteverschijnselen waren zo opmerkelijk dat we onze inzichten steeds hebben moeten bijstellen. Ik ben er niet gerust op dat het herstel bij iedereen probleemloos zal verlopen.’ Zo veroorzaakte covid-19 bij 30 tot 40 procent van de ic-patiënten stollingsproblemen, bloedproppen die soms ernstige gevolgen hadden in de vorm van bijvoorbeeld beroertes of een longembolie. 

Er zijn ook ex-patiënten bij wie het op hol geslagen immuunsysteem orgaanschade teweeg heeft gebracht. Om al die gevolgen te inventariseren moeten longartsen gaan samenwerken met paramedici en artsen uit andere vakgebieden, zegt Reijers die samen met collega's een leidraad heeft geschreven over de nazorg voor covid-19-patiënten.

Een lichtpuntje is er wel: onderzoek onder 71 ex-sars-patiënten die vijftien jaar waren gevolgd (allemaal Chinese artsen en verpleegkundigen die het virus tijdens hun werk hadden opgelopen) laat zien dat hun longfunctie door de jaren heen was verbeterd. Vooral de eerste twee jaar zijn cruciaal, zo blijkt uit de data die drie maanden geleden in vakblad Nature werden gepubliceerd.

‘Dit virus is zo nieuw dat niemand nog weet hoeveel patiënten er op termijn schade aan zullen overhouden’, zegt Reijers. ‘Ik heb groot vertrouwen in de herstelkracht van het lichaam. Maar ik vrees dat het niet bij iedereen helemaal goed gaat komen.’

‘Na 11 weken leef ik nog altijd als een soort dweil’

Haar bloedwaarden zijn goed, het zuurstofgehalte is ook oké, maar journalist Wineke de Boer (44) voelt zich beroerd. Medisch gezien is ze coronavrij, maar fysiek lijdt ze nog altijd. 

‘Vandaag heb ik een goede dag. Vanmorgen heb ik boodschappen gedaan maar dan moet ik ervoor en erna wel rusten. Ik sportte altijd veel, deed aan fitness en yoga en ik wandelde elke avond. Nu is het park is al ver weg, en daar woon ik vlakbij.

‘Het begon eind maart met koorts en een raar gevoel in mijn keel, een gevoel dat ik de dagen erna naar mijn longen voelde zakken. Ik knapte op, twee weken ging het goed maar op eerste paasdag kreeg ik een enorme terugval, ik was beroerd en kreeg opnieuw koorts. Sindsdien probeer ik op te krabbelen. Maar zodra ik me ook maar een beetje inspan, fysiek of mentaal, heb ik volgende dag weer koorts, opgezette klieren en een heel zwaar gevoel in mijn lichaam. Ik had altijd overal zin in, nu ontbreekt me voor alles de puf. Ook op zonnige dagen heb ik het steenkoud.

‘Ik vind steun bij duizenden lotgenoten in een Facebookgroep, het is indrukwekkend te zien hoezeer onze klachten overeenkomen. We tellen daar in weken, ik zit nu in week 11, er zijn mensen die in week 14 nog een terugslag krijgen. Heel soms herstelt er iemand. Zo min mogelijk doen, dat blijkt het beste, hooguit een keer per dag de trap op en af.

‘Volgens de huisarts heb ik inderdaad corona gehad maar ik ben nooit getest, dat kon toen nog niet. Bloeddruk en het zuurstofgehalte in mijn bloed zijn in orde, de vraag is waar mijn klachten dan vandaan komen. Mogelijk is mijn immuunsysteem van slag. Na 11 weken leef ik nog altijd als een soort dweil.

‘Ik heb lang gedacht dat mijn situatie niet zo erg is, ik heb immers nooit in het ziekenhuis gelegen. Maar mijn broer zei laatst: als je zo lang milde klachten hebt, ben je ook ernstig ziek. Vorige week werd ik er moedeloos van, blijft dit zo? Dat ik het vuilnis moet opsparen tot ik een goede dag heb om het naar de container te brengen? Hoop put ik uit kleine dingen die heel langzaam veranderen. Twee weken geleden moest ik na het afwassen nog uitrusten, gisteren merkte ik dat het niet nodig was.’

In het revalidatiecentrum schuifelt de langeafstandsloper nu voetje voor voetje vooruit
Jo Lemlijn (64) was topfit tot hij corona kreeg. Nu zwoegt hij zich het hellinkje op van revalidatiecentrum Adelante. Honderd procent de oude wordt hij nooit meer, zegt Lemlijn. Hij hoopt op 70 procent.

De belangrijkste grafieken en kaarten over de uitbraak van het coronavirus in Nederland
Elke dag publiceren het RIVM, de ziekenhuizen, wereldgezondheidsorganisatie WHO en allerlei landen cijfers over de uitbraak van het coronavirus. Maar welke cijfers zijn belangrijk? En hoe moeten we ernaar kijken?

Stapje voor stapje bouwt Nederland de intelligente lockdown af. Ook elders in de wereld gaan landen weer open. Hoe gaat het ‘nieuwe normaal’ eruitzien? Hier verzamelen we de belangrijkste cijfers en grafieken en leest u alles wat u moet weten over het virus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden