Veel exoplaneten bewegen verkeerde kant op

Sterrenkundigen hebben zware planeten ontdekt die de verkeerde kant op bewegen. Dat betekent dat zo’n planetenstelsel een chaotische geschiedenis heeft gehad. Kleine planeetjes zoals de aarde kunnen dat nooit overleefd hebben.

Ons eigen planetenstelsel ontstond 4,6 miljard jaar geleden uit een platte, ronddraaiende schijf van gas- en stofdeeltjes. In het midden van die schijf werd de zon geboren; in de buitendelen klonterden de planeten samen. De planeten bewegen dan ook in een plat vlak, in dezelfde richting waarin de zon om zijn as draait. Dat zou voor andere planetenstelsels ook moeten gelden.

Exoplaneten

Sterrenkundigen hebben nu echter ontdekt dat de banen van veel exoplaneten – planeten bij andere sterren dan de zon – schots en scheef liggen. Sommige bewegen zelfs de verkeerde kant op: tegen de draairichting van hun moederster in. ‘Deze ontdekking legt een bom onder het onderzoek aan exoplaneten,’ aldus Amaury Triaud van de sterrenwacht van Genève.

De planetaire spookrijders zijn zware planeten die op kleine afstand rond hun ster cirkelen. Zulke zwaargewichten kunnen alleen in de buitendelen van een planetenstelsel ontstaan; op de een of andere manier moeten ze in een later stadium in een veel kleinere baan terecht zijn gekomen.

Verhuizing

Tot nu toe werd altijd aangenomen dat die ‘verhuizing’ kort na de geboorte plaatsvond, door wrijving met de oorspronkelijke gas- en stofschijf. Later zouden er in die schijf ook nog kleine planeten zoals de aarde kunnen ontstaan. Maar die theorie biedt geen verklaring voor scheve en tegendraadse banen.

Triaud en zijn collega’s denken nu dat de planeten op drift zijn geraakt door langdurige zwaartekrachtsstoringen van andere planeten in het stelsel, in veel wijdere banen. Dat proces neemt echter veel meer tijd in beslag: honderden miljoenen jaren.

Biljart

Als er in het stelsel al aarde-achtige planeten zijn ontstaan, zullen die zo’n kosmisch potje biljart niet overleven: dankzij diezelfde zwaartekrachtsstoringen worden ze de ruimte in geslingerd, of door hun moederster opgeslokt.

De opzienbarende resultaten zijn dinsdag gepresenteerd op de National Astronomy Meeting 2010 van de Royal Astronomical Society in Glasgow.

Planeten met een tegendraadse baan (ESO) Beeld
Planeten met een tegendraadse baan (ESO)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden