Van woekerende waterplant tot aanrechtblad

Woekerende waterplanten als de grote waternavel leiden tot overlast en prijzige opruimacties. Nieuwe oplossing: zet de drab om in veevoer of zelfs aanrechtbladen. Woensdag begon een proef in Brabant.

Een loonwerker schept vers geoogste waternavel op een lopende band. Beeld Aurélie Geurts

Bij de blauwe trailer, aan de oevers van de Maas bij Heusden, kieperen loonwerkers woensdag vers geoogste grote waternavel op een lopende band. Verder op de oplegger maalt een machine de woekerende exotische waterplant tot moes. Weer een meter verder ligt binnen een paar minuten een hoopje groene vezels gescheiden van een groen sapje.

'Dat sapje verwarmen we en daarboven stolt het eiwit van de plant', wijst Mark Kerkhoff, projectleider van waterschap Aa en Maas in Den Bosch. Hij voert mede namens kennisinstituut Stowa een proef uit met de waternavel. Kerkhoff: 'We laten onderzoeken of hij geschikt is als voer voor varkens en kippen.' En innovatief vezelbedrijf Millvision ontfermt zich over de vezels voor onderzoek naar de geschiktheid voor karton, vezelversterkte dakplaten of aanrechtbladen van biocomposiet.

De blauwe trailer vertoont deze mistige herfstochtend zijn kunsten voor een gezelschap van gemeenteambtenaren en medewerkers van waterschappen. In heel Nederland zijn ze tienduizenden euros per jaar kwijt om de grote waternavel uit sloten en vaarten te verwijderen. 'De plant slibt sloten dicht, blokkeert de doorstroming en brengt de waterkwaliteit schade toe', zegt Kerkhoff.

Negen waterschappen en een aantal kennisinstellingen bekijken of de grote waternavel een beter lot verdient dan compostering of vergisting tot biogas. Door de plant uit elkaar te pluizen in componenten als vezels en eiwitten kan het waterschap een deel van de kosten van het maaien van de waternavel terugverdienen. 'Bioraffinage' heet deze biologische evenknie van het zogenoemde kraken van olie. De blauwe trailer verwijdert ook achteloos alle fosfaat uit de waterplant. Die kan als secundaire meststof in de landbouw worden gebruikt.

Helemaal spannend wordt het, zegt Kerkhoff, als de onderzoekers in het resterende sap nog waardevolle vitamines, suikers, fijnchemicaliën of componenten voor cosmetica, farmacie of geneesmiddelen aantreffen. Uit laboratoriumonderzoek blijkt dat de grote waternavel een stof bevat die gelerende eigenschappen als gelatine heeft. Mogelijk kan die worden toegepast in gel of lijmproducten.

De blauwe trailer is al in 2012 ontwikkeld voor het project Grassa! Dat behelst de raffinage van gras, allereerst om de koe een efficiënter te verwerken grasmaaltje voor te schotelen, zonder dat ze grote hoeveelheden CO2 de lucht in boert en karrenvrachten fosfaat uitpoept. Het geraffineerde gras kan ook varkensvoer opleveren, wat import van soja scheelt en het mestprobleem vermindert. 'Het grasonderzoek gaat nog steeds voort en levert allerlei interessante producten op', zegt Bram Koopmans, technoloog bij Grassa!

Fles met extract na bioraffinage.

Trots constateert hij dat bioraffinage terrein wint. Waterschappen kijken naar het splitsen van bermgras en maaisel van dijken en slootkanten. Tijdens een eerdere proef van waterschap Aa en Maas in de Peel werd het afvalloof van een komkommerteler geraffineerd. 'Dat leverde niet alleen een interessante geurstof op, we bakten van het eiwit ook komkommerburgers. Kinderen vroegen naderhand waar ze die burgers konden kopen', zegt Kerkhoff.

Waterplanten als de grote waternavel zijn nieuw terrein voor bioraffinage. De problemen met de woekeraars verschillen per waterschap. Zuiderzeeland (Flevoland) kampt met fonteinkruid en waterteunisbloem, elders zorgen parelvederkruid of lisdodde voor problemen.

Een mooi initiatief, reageert Wolter Elbersen van onderzoeksinstituut Food & Biobased Research aan de Wageningen Universiteit, niet betrokken bij de proef. Er is volgens hem nog wel veel werk aan de winkel. 'De afzet van de grondstoffen moet goed worden geregeld, er moet een verdienmodel zijn en je moet concurreren met composteerders.'

En bij een succesvolle aanpak van een exoot als de grote waternavel, heb je straks geen aanvoer meer, zegt Elbersen.

Daar is Kerkhoff niet bang voor. 'De uitspoeling van fosfaat van landbouwgrond naar de sloot gaat helaas nog wel even door. Hiermee boeren we fosfaat juist een beetje terug.' Sterker, bij succes scheppen waterschappen kansen voor nieuwe natte teelt. 'Boeren kunnen oude of toch al drassige landbouwgrond voor waterberging aanbieden, grote waternavel telen en oogsten en de fosfaathoeveelheid verminderen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden