Nieuws Wetenschap

Van een slecht imago naar wereldkampioen: Nederlands onderzoek sociale wetenschappen scoort goed

Nederlands onderzoek in de sociale wetenschappen wordt wereldwijd gemiddeld het meest geciteerd door collega-onderzoekers. Ook in andere vakgebieden kunnen Nederlandse wetenschappers op een spreekwoordelijke podiumplek rekenen.

Beeld Colourbox

Het imago van de gedragswetenschappen liep in Nederland een flinke deuk op door de affaire met de frauderende hoogleraar Diederik Stapel in 2011. Toch weten internationale collega's het werk van Nederlandse wetenschappers in dit vakgebied goed te waarderen. Sterker nog: Nederlandse vakartikelen in de sociale wetenschappen scoren gemiddeld zelfs 26 procent meer citaties dan artikelen uit andere landen. Dat blijkt uit een nieuwe analyse van het Rathenau Instituut, dat de citatiescores tussen landen vergeleek in de periode 2003 tot en met 2016.

Nederland scoort erg goed qua gemiddeld aantal citaties per artikel. Het wereldwijde gemiddelde is in elk vakgebied vastgesteld op '1'. Een score van 1,26 betekent dat het land het 26 procent beter doet dan dat gemiddelde. Beeld Rathenau Instituut

De citatiescore geeft een indicatie van de kwaliteit van de artikelen in een wetenschapsgebied. Hoe vaker collega-onderzoekers je vakartikelen citeren in hun eigen werk, zo luidt de redenering, hoe beter het betreffende artikel moet zijn. ‘Deze data geven een indicatie van de ontwikkelingen, maar geven geen volledig beeld van alle aspecten die relevant zijn voor de kwaliteit’, benadrukt Alexandra Vennekens, co-auteur van het nieuwe rapport.

De topnotering voor de Nederlandse sociale wetenschappen (het Rathenau-instituut noemt het vakgebied in haar rapport ‘Gedrag & Maatschappij’) is opmerkelijk. Tijdens de vorige meting, over de periode 2000 tot en met 2003, scoorde Nederland een stuk slechter met een zevende plek en een score onder het mondiale gemiddelde. Sindsdien is niet alleen de citatiescore van het gebied gestegen, maar nam ook het totaal aantal gepubliceerde artikelen een vlucht.

De reden daarvoor is nog onduidelijk, zegt Vennekens. ‘We zagen wel dat bij Gedrag & Maatschappij de investeringen in het onderzoek sneller stegen dan in andere vakgebieden, maar een extra euro kun je niet direct vertalen naar de kwaliteit van publicaties.’

Koen Frenken. Zijn artikelen werden vorig jaar 830 keer geciteerd in het werk van collega's. Beeld Koen Frenken

Koen Frenken, hoogleraar innovatiestudies aan de Universiteit Utrecht, is volgens citatieturfwebsite Clarivate een van Nederlands meest geciteerde onderzoekers in de sociale wetenschappen. Frenken doet onder meer onderzoek naar de invloed van initiatieven als Snappcar en Airbnb op de deeleconomie, en de vraag welke groepen hier het meest van profiteren. 

Juist in dat soort interdisciplinair onderzoek naar nieuwe technologie en maatschappelijke vraagstukken is Nederland sterk, zegt Frenken. Ook draagt de organisatie van het vakgebied mogelijk bij aan de hoge notering. ‘In vergelijking met andere landen zijn sociale wetenschappen in Nederland professioneel georganiseerd in nationale onderzoeksscholen en goed ingebed bij onderzoeksfinancier NWO’, schrijft hij in een e-mail. ‘En Nederland is al vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw overgestapt naar het Engels, daar waar andere landen langer in hun eigen taal bleven publiceren.’

Loet Leydesdorff. Zijn artikelen werden vorig jaar 1.305 keer geciteerd in het werk van collega's. Beeld Loet Leydesdorff

Ook hoogleraar wetenschapsdynamica Loet Leydesdorff (Universiteit van Amsterdam), eveneens hoog in de citatietoplijst, vermoedt dat de goede prestaties van de Nederlandse sociale wetenschap te maken hebben met het goede onderzoeksklimaat. ‘Bovendien is het in de sociale wetenschappen ook belangrijk hóe je iets opschrijft, veel meer dan in de exacte wetenschappen’, zegt hij. Mogelijk dat Nederland, met zijn gemiddelde goede beheersing van het Engels, daarin een voorsprong heeft op de concurrenten.

Overigens eindigt Nederland ook hoog in andere disciplines volgens het rapport van het Rathenau-instituut. In het wetenschapsgebied ‘Natuur’ scoort Nederland zelfs 41 procent beter dan gemiddeld. Het komt daarmee uit op plek 3. Het Verenigd Koninkrijk (43 procent) en Zwitserland (53 procent) doen het zelfs nog beter. Ook in de rest van de in het rapport benoemde disciplines haalt Nederland de top 5.

Geen topnotering in universitaire ranglijsten

Daarbij vergelijkt het rapport Nederland op de ranglijst overigens met 17 referentielanden waar we ons qua onderzoeksklimaat aan kunnen spiegelen. ‘Maar het is heel onwaarschijnlijk dat er tussen de landen die we in die vergelijking weglaten, kandidaten zitten voor een notering in de top-5’, zegt co-auteur Vennekens.

Opvallend is verder dat Nederland tot de wereldtop behoort in citatiescores, terwijl Nederlandse universiteiten eigenlijk nooit een topnotering in universitaire ranglijsten behalen. Maar volgens Vennekens is dat niet zo vreemd. ‘De Verenigde Staten hebben bijvoorbeeld een aantal topuniversiteiten met hele hoge onderzoeksbudgetten die steevast in de top van die lijsten voorkomen. Maar ze hebben eveneens veel universiteiten die niet in die ranglijsten voorkomen.’ 

Een soortgelijk effect geldt voor de citatiescore van de artikelen. Grote landen produceren relatief meer slecht geciteerde artikelen. Daardoor zijn zij in het nadeel in de lijst van het Rathenau-instituut. Kleine, West-Europese landen zoals Nederland, Denemarken en Zwitserland scoren in dit soort overzichten meestal echter zeer goed.

Klopt dit wel? - Flutonderzoek
TV-kijken maakt dik. Fruit eten helpt tegen rimpels. Fijnstof is slecht voor je baby. Allemaal gebakken lucht, zoals zoveel van dit soort studies die zijn gebaseerd op massa-onderzoek onder Nederlandse vrijwilligers. Maarten Keulemans legt in deze video uit hoe deze onzin vaak toch in medische vakbladen wordt gepubliceerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.