AnalyseKlimaatverandering

Vallende blaadjes en rijpe vruchten: is de herfst écht al begonnen?

Verkleurende blaadjes, vallende eikels en vruchten die nu al rijp zijn voor de oogst. De herfst begint vroeger dan normaal. Drie weken eerder dan 50 jaar geleden, zo blijkt uit de vergelijking van duizenden geregistreerde waarnemingen van vruchtrijpingen sinds 1902.

Doordat het afgelopen weken veel meer is gaan regenen, is naast de vroege herfst nog een ander effect ontstaan: nabloei.Beeld ANP

Warmte, droogte en verhoogde verdamping van afgelopen voorjaar en zomer hebben er niet alleen toe geleid dat bladeren eerder hun herfstkleuren kregen en van de boom vielen, maar ook dat de vruchten van sommige bomen en planten eerder rijp zijn. Ruim een week geleden signaleerde Arnold van Vliet, bioloog aan de Universiteit van Wageningen en beheerder van het fenologische netwerk De Natuurkalender, dat eikels van de zomereik dit jaar uitzonderlijk vroeg van de boom vallen. Eenzelfde effect valt ook te zien bij onder meer de wilde lijsterbes, de gewone vlier en de witte paardenkastanje.

Door de stijgende temperaturen bloeien bomen en planten eerder, waardoor ook de vruchtvorming vroeger start. Wanneer bomen door warmte meer vocht verdampen dan ze kunnen opnemen, laten zij hun bladeren eerder vallen. Dat alles was deze zomer het geval.

Opmerkelijk vroeg

Volgens Van Vliet is ook de vervroegde vruchtrijping het gevolg van de temperatuurstijging. Bij hogere temperaturen verloopt dat proces sneller dan normaal. ‘Vijftig jaar geleden vielen de eikels pas in de tweede helft van september. Ook hoor ik van fruittelers dat hun appels al rijp zijn. Dat is echt opmerkelijk vroeg.’ 

Het verschijnsel is volgens hem niet incidenteel, maar een geleidelijke ontwikkeling van de afgelopen decennia. De gemiddelde temperatuur van 1 januari tot en met 20 augustus staat op de derde plaats van warmste jaren sinds 1901. Volgens het KNMI was het afgelopen augustus gemiddeld 20,4 graden, waar een temperatuur van 17,5 graden als ‘normaal’ geldt. Daarmee was deze maand de op één na warmste augustus sinds het begin van de weermetingen in 1901. Alleen de augustusmaand van 1997 was warmer.

Nabloei

Dat bladeren eerder hun herfstkleuren krijgen, heeft volgens Van Vliet niet te maken met de ‘echte’ herfst, maar opnieuw met droogte en hitte. Tot nu toe hoort 2020 tot de 5 procent droogste jaren sinds 1906. De reguliere verkleuring is het gevolg van kortere dagen en minder zonlicht, maar dat proces moet eigenlijk nog goed op gang komen.

Doordat het afgelopen weken veel meer is gaan regenen, is naast de vroege herfst nog een ander effect ontstaan: nabloei. Van Vliet: ‘Berken lopen deze weken ineens weer uit, de haagbeuk ook. Ze krijgen weer nieuw, fris groen lenteblad. Terwijl de herfst net gaat beginnen.’

Klap na klap

Op de website van De Natuurkalender publiceert Van Vliet al enkele jaren de ontwikkelingen van een paardenkastanje op een rotonde in Ede. Het verloop is steeds hetzelfde: na een succesvolle start in het voorjaar verliest de boom midden in de zomer al z’n blad, om in september weer fris in het groen te staan. Volgens Van Vliet toont het aan dat sommige boomsoorten tegen een stootje kunnen. Andere minder: veel beuken blijken slecht bestand tegen de droogte. ‘Ze kregen afgelopen jaren klap na klap te verduren.’

Wat de effecten van de vroegere herfst zullen zijn op zoogdieren en vogels die leven van de vruchten, is nog onbekend. Enerzijds bestaat het risico dat de vruchtvoorraden eerder op zijn dan nodig is om vetreserves op te bouwen voor de winter. Tegelijkertijd zijn bij zachtere winters minder vetreserves nodig.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden