Nieuws Antarctica

Utrechtse onderzoekers nemen een kijkje in Antarctische grond door de ijskap ‘eraf te tillen’

Antarctica in oktober 2016. Beeld Getty

Schitterend moet het er zijn, onder het ijs van Antarctica. Vanaf het Koningin Maud-gebergte kun je uitkijken over adembenemend diepe fjorden, in het oosten lonken de weidse wetlands van Enderby, en in de uitgestrekte eilandenarchipel van Wilkes zou je zowaar prachtig kunnen zeilen.

Er is maar een probleem: het is hier de zuidpool. Enderby en Wilkes liggen verstopt onder kilometers ijs en van het statige Maudgebergte steken alleen de hoogste toppen een stukje uit het ijs. Niettemin slaagden onderzoekers uit onder meer Utrecht erin het continent in nog niet eerder vertoond detail in blokjes van 500 bij 500 meter in kaart te brengen, door radarbeelden en detailmetingen van de ijsbewegingen met elkaar te combineren.

‘Dit is wat je zou zien als je de ijskap van het continent af kon tillen’, zegt poolonderzoeker Melchior van Wessem, die namens de Universiteit Utrecht deelnam aan het internationale onderzoek.

Piramides, verloren steden of buitenaardse ruimteschepen vonden de onderzoekers niet. Wel onbekende hellingen, inhammen en rotswanden, die het begrip van Antarctica scherp moeten stellen. Door precies te begrijpen op wat voor ondergrond de Antarctische ijskap rust, hopen wetenschappers beter te doorgronden hoe gletsjers er stromen, sneeuw er blijft liggen en – dat vooral – hoe de randen afkalven nu de opwarming van de aarde meer greep krijgt op het ijs.

Beeld BedMachine, Nature

Onomkeerbaar massaverlies

Gletsjers die rusten op een bodem die naar het binnenland toe afloopt, lopen namelijk meer risico op onomkeerbaar massaverlies. ‘We vonden een paar gebieden waar dat risico groter is dan we hadden verwacht. Maar ook gebieden waar het juist lijkt mee te vallen’, zegt Van Wessem.

De kaart heeft een naam die je eerder verwacht bij een rockband: BedMachine. Een verwijzing naar de geautomatiseerde bijwerkingen die de kaart van de bodem (‘bed’) zal ondergaan naarmate er meer onderzoeksgegevens binnenstromen, legt Van Wessem uit. Want dat er gebieden zijn waar nodig nog een radarvliegtuig overheen moet, staat buiten kijf: op veel plekken berekende het team hoe de ondergrond eruit moet zien door aan de hand van hoogtemetingen en sneeuwvalgegevens te bestuderen hoe het gletsjerijs er precies langs stroomt.

En als de ijskap er niet was? Van Wessem zou naar het oosten gaan, naar de plek waar nu de Denmangletsjer ligt. ‘We ontdekten onder die gletsjer een vallei van liefst drie kilometer diep. Het diepste punt van Antarctica, en nu geïdentificeerd als de diepste fjord ter wereld’, zegt hij.

Aan bezienswaardigheden geen gebrek, daar onder het dikke ijs.

Verbetering: boven een eerdere versie van dit artikel stond dat onderzoekers een kijkje nemen in de Arctische grond. Dat moet zijn: de Antarctische grond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden