Interview Rianne Letschert, rector van de universiteit Maastricht

Universiteiten: wetenschappers moeten voortaan niet alleen op onderzoekswerk beoordeeld worden

Rianne Letschert, rector Universiteit Maastricht. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Universiteiten moeten wetenschappers niet langer louter beoordelen op onderzoekskwaliteit, maar net zoveel carrièremogelijkheden bieden aan mensen die uitblinken in onderwijs of patiëntenzorg. Dat vinden alle grote Nederlandse universiteiten en een waslijst aan wetenschappelijke organisaties.

De carrièremogelijkheden binnen de universiteit moeten drastisch op de schop. Als het aan Rianne Letschert, rector van de Universiteit Maastricht ligt, krijgen onderzoekers die goede colleges geven of artsen die goed zijn met patiënten straks dezelfde kansen als mensen die excelleren in onderzoek. Samen met Frank Baaijens (rector van de TU Eindhoven) is zij namens universiteitenvereniging VSNU initiatiefnemer van een nieuw plan dat vrijdag wordt gepresenteerd uit naam van 14 universiteiten en verschillende nationale wetenschappelijke organisaties, zoals onderzoeksfinancier NWO. 

Wat is nu precies het probleem?

‘Laat me je een voorbeeld geven. Maandag sprak ik een hoogleraar in de rechten die twee dagen per week plaatsneemt in het College voor de Rechten van de Mens, de organisatie die oordeelt over Nederlandse kwesties op het gebied van mensenrechten en discriminatie. (Het college oordeelde onlangs bijvoorbeeld dat vervoersbedrijf Arriva te weinig deed om zijn kaartenautomaten toegankelijk te maken voor mensen met een visuele beperking, red.) Die plek bekleedt ze puur vanwege haar grote inhoudelijke kennis. Het is een prestigieuze positie, maatschappelijk van gigantisch belang. Maar in haar interne beoordelingen wordt dat werk niet meegewogen. 

‘Ze is nog altijd niet doorgestoten tot de hoogste laag van hoogleraren. We hebben in de academische wereld namelijk een heel beperkte focus. We kijken alleen naar prestaties in onderzoek. En dus werkt die functie haar in haar academische carrière tegen. 

‘Aan de universiteit verwachten we al langer dat werknemers niet alleen goede onderzoekers zijn, maar ook dat ze uitblinken op het vlak van onderwijs, of – in het geval van onze academische ziekenhuizen – patiëntenzorg. We verwachten maatschappelijke betrokkenheid. Dat moeten we dan ook belonen.’

Wat stellen jullie concreet voor?

‘De beoordelingscriteria voor onderzoekers moeten op de schop. We willen dat je ook hoogleraar kunt worden als je, bijvoorbeeld, heel goed bent in onderwijs.’

Tegelijk is die focus op onderzoek − aantallen publicaties, hoe vaak die artikelen geciteerd worden door anderen − nog altijd hét ijkpunt in het internationale onderzoek. Gaat dit wel werken als alleen Nederland anders gaat belonen? 

‘Natuurlijk! Niemand zegt immers dat mensen zich niet mogen ontwikkelen tot topper in het wetenschappelijk onderzoek. Mensen die scherp hun citatiescores in de gaten houden, die veel publiceren en een internationale wetenschappelijke carrière nastreven, die blijven altijd bestaan. Maar er zijn ook academici die iets anders ambiëren. Die goed zijn in onderwijs of patiëntenzorg, en zich langer willen verbinden aan hun eigen instelling. Voor die mensen ontbreken nu vaak de carrièremogelijkheden.’

In het document waarin jullie je plannen bekendmaken, gaat het over commissies instellen, raamwerken neerzetten, ‘narratieven voor de kerndomeinen’ ontwikkelen... komt hier ooit iets concreets uit?

‘Haha, de taal van het document is inderdaad heel ambtelijk. Maar vergis je niet: dit is een historisch moment. We hebben 14 universiteiten meegekregen, en alle belangrijke landelijke organisaties op het gebied van wetenschap en zorginnovatie. Al die instellingen zijn nu bereid om samen op te trekken. Natuurlijk is dit pas stap één van honderd, maar dit is wel de belangrijkste.’

Hoe lang duurt het voordat een wetenschapper dit terugziet bij zijn beoordelingsgesprek?

‘Vanaf 2021 moet de nieuwe officiële richtlijn voor beoordelingen er zijn. Maar onderzoekers die een ander carrièrepad nastreven, kunnen dit natuurlijk nú al gebruiken. Stap naar je leidinggevende, dit is een signaal dat de academische wereld je steunt.’

Denkt u dat de academie zit te wachten op deze verandering? Sommige wetenschappers zien onderwijs geven als noodzakelijk kwaad: iets waar je weinig tijd en energie in moet stoppen, zodat je kunt scoren in het onderzoek. Hoe gaan jullie die cultuur ombuigen?

‘Onder meer door te laten zien dat het ons menens is. Daarom wordt nu bijvoorbeeld gewerkt aan een onderwijsvariant van de Spinozapremie (de hoogste wetenschappelijke eer in Nederland, red.). En dan geen slap aftreksel, maar precies hetzelfde: evenveel geld voor de winnaar − 2,5 miljoen euro − en net zoveel zichtbaarheid.

‘Nog zoiets: in de huidige opzet loont een zekere vorm van wetenschappelijk egoïsme. Alle focus is gericht op de eigen publicaties en onderzoeksbeurzen. Iedereen is immers elkaars concurrent op het gebied van prestige en geld. Goed samenwerken met collega’s wordt niet beloond. Ook dat willen we ombuigen, door teamprestaties expliciet in de beoordelingscriteria op te nemen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden